.
Phương hay Thuốc quý

Rau đắng biển - thức ăn tăng trí tuệ

.

 “Xin nắng hạ thôi buồn/ để mình ngồi nhớ lũy tre xanh/ dạo quanh khung trời kỷ niệm/ chợt thèm rau đắng nấu canh”. Đó là những ca từ da diết tình tự quê hương trong bài hát “Còn thương rau đắng mọc sau hè” của nhạc sĩ Bắc Sơn.

Rau đắng biển trên đảo Lý Sơn. Ảnh: P.C.T
Rau đắng biển trên đảo Lý Sơn. Ảnh: P.C.T

Có đến vài ba loài mang tên Rau đắng như Rau đắng hay Biển súc (Polygonum aviculare L, thuộc họ Rau răm - Polygonaceae.); Rau đắng đất hay Rau đắng lá vòng (Glinus oppositifolius (L) Dc, thuộc họ Rau đắng đất - Molluginaceae.);…

Nhưng theo tôi, cây Rau đắng trong bài hát đó chính là Rau đắng biển hay Sam trắng - Bacopa monnieri  (L) Wettst (Herpestis monieri  (L) H.B.K) thuộc họ Hoa mõm sói - Scrophulariaceae, một loài rau khoái khẩu của dân ta, nhất là đồng bào miền Nam.

Theo Từ điển cây thuốc Việt Nam, Rau đắng biển là cây thảo sống dai có thân nhẵn, mọc bò mang rễ dài 10-40cm. Các cành mọc đứng mềm, không lông, rất đắng. Lá mọc đối, không cuống, thuôn hình muỗng, dài cỡ 1cm, gân chính hơi khó thấy. Hoa mọc riêng lẻ ở nách lá, có cuống 1cm, 5 lá đài không đều, cao 5-6mm, 5 cánh hoa trắng gần nhau, dính nhau ở dưới thành ống, 4 nhị, nhụy có bầu, không lông. Quả nang hình trứng có mũi, nhẵn, có vòi tồn tại trong đài. Hạt nhiều, rất nhỏ. Để làm thuốc, người ta thu hái toàn cây quanh năm, rửa sạch, dùng tươi hay phơi khô dùng dần.

Đây là loài liên nhiệt đới, mọc hoang ở ven bờ ruộng bãi cỏ, đất cát ở đồng bằng. Tại Đà Nẵng, ngoài cây trồng, còn bắt gặp mọc hoang nhiều ở các bãi bồi ven sông Cẩm Lệ, sông Cổ Cò.

Phân tích thành phần hóa học trong Rau đắng biển có alcaloid brahmine tác dụng giống như strychnin nhưng ít độc hơn. Còn có saponin là hersaponin có tác dụng chủ yếu, giống với reserpin và chlororomazin. Người ta còn phân ly được 3 base là oxalat, B2 oxalat, Bachloroplatinate, stigunasterol ở trạng thái tự do, acid betulic.

Theo kinh nghiệm ẩm thực dân gian, Rau đắng biển được dùng ăn sống, dùng riêng hoặc trộn chung các loại rau sống khác, giá sống... để làm rau ghém. Rau đắng biển luộc, ăn rau luộc ít đắng hơn vì chất đắng bị loại bớt do tan trong nước. Rau đắng biển luộc chấm với thịt kho, cá kho, tương, chao, mắm kho, mắm ruốc, mắm kho quẹt... Rau đắng biển xào với nước cốt dừa tôm, thịt rất ngon hoặc nấu canh với thịt, cá, tôm, cua, ếch, ăn để chống suy dinh dưỡng.

Theo Đông y, Rau đắng biển có vị đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu tiêu thũng, còn dùng khai vị kích thích, chống co thắt, thông hơi, trợ thần kinh và trợ tim. Thường được dùng chữa bệnh xích, bạch lỵ (lỵ ra máu, mủ); mắt đỏ sưng đau; da viêm tấy sưng đỏ; nhức mỏi tê bại, đòn ngã tổn thương; viêm gan vàng da (thay vị rau má); ho. Dùng ngoài da tắm trị ghẻ.

Ở Ấn Ðộ, người ta dùng toàn cây để trị hen suyễn, động kinh, điên rồ, mất tiếng và dùng thân lá trị rắn cắn. Ở Sri Lanca toàn cây dùng làm thuốc xổ, và đun nước nóng rửa chữa bệnh nhọt độc sưng phù ngoài da như da voi.

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chiết xuất của cây rau đắng biển giúp gia tăng tuần hoàn não, nâng cao năng lực bộ nhớ, cải thiện hoạt động trí tuệ, có tác dụng an thần, chống stress, giải lo âu, giảm đau, kháng viêm, ức chế tế bào ung thư, thích ứng cho hội chứng ruột kích thích, bệnh nhân Alzheimer, những bệnh nhân sau khi bị đột quỵ...

Ta thường dùng rau đắng biển ăn như rau sống hoặc nấu chín ăn. Ðể làm thuốc, liều dùng hằng ngày là 6-12g dạng thuốc sắc. Dùng ngoài, nấu nước tắm hoặc dùng cây tươi giã nhỏ lấy nước trộn với dầu hỏa dùng xoa chỗ đau.

Theo dược sĩ Lê Kim Phụng (Trường đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh) cần lưu ý: Người bị bệnh tim nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn nhiều rau này, vì có thể gây ra nhịp tim không đều; với bệnh tiểu đường, có thể ảnh hưởng đến đường huyết và nồng độ insulin trong máu. Người đang dùng thuốc chống đông máu không nên dùng rau đắng biển trước khi chuẩn bị phẫu thuật hoặc nhổ răng. Những người đang dùng thuốc chống trầm cảm Sertraline (tên biệt dược Zoloft hoặc Lustral) cũng không nên dùng rau đắng biển. Người đang dùng thuốc trị bệnh tuyến giáp hoặc thuốc chẹn calci cũng không nên ăn rau đắng biển.

PHAN CÔNG TUẤN

;
.
.
.
.
.