Các nước Đông Nam Á tăng lương tối thiểu

.

Các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á chú trọng vào việc tăng lương tối thiểu cho người lao động khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài than thở; nhưng đó là điều phải làm để rút ngắn khoảng cách so với các nước phát triển trên thế giới, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và đẩy mạnh sản xuất trong nước.

Tiền lương công nhân ngành giày dép Campuchia đã tăng cao trong 5 năm trở lại đây.
Tiền lương công nhân ngành giày dép Campuchia đã tăng cao trong 5 năm trở lại đây.

Qua rồi tận dụng nhân công nhàn rỗi

Nhiều nước Đông Nam Á từng muốn tận dụng lực lượng lao động trẻ, giá rẻ để sản xuất hàng hóa cho các quốc gia giàu có ở châu Âu, Mỹ, Nhật Bản; qua đó, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Malaysia là một điển hình khi những năm đầu thập niên 70 xây dựng những khu tự do thương mại ở Penang để bắt đầu giai đoạn tăng trưởng dựa vào xuất khẩu. Malaysia hiện là quốc gia có thu nhập trung bình cao, tham vọng gia nhập hàng ngũ các nước phát triển trong thập niên tới nên không thể dựa vào chính sách lương thấp, sản xuất giá rẻ cho thị trường xuất khẩu.

Các nước Đông Nam Á cần phát triển thị trường tiêu dùng tại chỗ để tạo cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp và việc làm cho lực lượng lao động trẻ. Làm thế nào để thị trường tiêu dùng tăng trưởng? Chính quyền Malaysia nhận ra cách đơn giản chỉ là trả lương cao hơn cho người lao động bởi vì tiêu thụ hộ gia đình là thành phần lớn nhất, chiếm gần 60% GDP.

Hiện nay, mức lương tối thiểu ở khu vực Đông Nam Á đang tăng dần để phù hợp với một loạt các vấn đề xã hội như chi phí sinh hoạt tăng, lạm phát, nguy cơ bùng phát bất ổn lao động, nghèo đói và thúc đẩy tiêu dùng. Đó là cách chính phủ các nước đẩy mạnh mức lương tối thiểu và ban hành Luật Lao động để bảo vệ quyền người lao động. Tiền lương cũng có thể thay đổi tùy theo ngành và thông số công việc, và có thể phải chịu sự thay đổi định kỳ ở tầm quốc gia cũng như địa phương. Dù mức lương tối thiểu đã được nâng lên nhưng vẫn còn rất thấp so với các nước phát triển. Chẳng hạn như mức lương tối thiểu ở Mỹ hiện tại tầm 1.200 - 1.300 USD/tháng thì Campuchia ở mức 170 USD/tháng, Lào 130 USD/tháng, Jakarta (Indonesia) 257 USD/tháng… Tiêu chuẩn tiền lương tối thiểu ở Campuchia tồn tại chủ yếu ở ngành may mặc và giày dép, nơi tạo ra 7 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế. Tiền lương cho công nhân may mặc đã tăng 150% trong 5 năm qua, từ 61 USD/tháng lên 153 USD/tháng vào năm 2017 và tăng thêm 11% trong năm 2018.

Ở Campuchia, các tiêu chuẩn tiền lương tối thiểu tồn tại chủ yếu cho ngành công nghiệp may mặc và giày dép trong nước. Ngành dệt-may - bao gồm cả ngành may mặc và giày dép, tạo ra hơn 7 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế. Trong 5 năm qua, tiền lương cho công nhân may mặc đã tăng hơn 150%, từ 61 USD/tháng trong năm 2012 lên 153 USD/tháng trong năm 2017. Dù tăng lương đáng kể nhưng không ảnh hưởng tới lợi thế cạnh tranh của ngành vì chính phủ trì hoãn đánh thuế lợi nhuận trong ngành và loại bỏ chi phí quản lý sản xuất.

Chấp nhận khó khăn ngắn hạn, đạt mục tiêu phát triển lâu dài

Tăng lương tối thiểu có thể khiến khu vực Đông Nam Á mất lợi thế như một trung tâm sản xuất với nhân công rẻ. Chẳng hạn như nhà sản xuất tóc giả Nhật Bản là Artnature đã bán nhà máy ở Campuchia cho một doanh nghiệp Hong Kong chỉ sau 3 năm hoạt động ở Campuchia vì chi phí lao động gia tăng. Ngành công nghiệp dệt-may chiếm 60% lượng xuất khẩu của Campuchia nhưng chính phủ nước này vẫn thúc đẩy tăng lương. Thủ tướng Hun Sen cho biết, mục tiêu là mức lương tối thiểu sẽ tăng lên 250 USD vào năm 2023.

Myint Soe, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất hàng may mặc Myanmar cho biết, có 10 trên tổng số 550 nhà máy may mặc ở nước này đóng cửa vì chi phí cao, trong đó lao động chiếm từ 70 - 80% chi phí hoạt động. Mức lương tối thiểu của Myanmar đã tăng 33% kể từ tháng 5 lên 3 USD/ngày (8 tiếng đồng hồ). Một trong những cam kết của đảng cầm quyền tại Myanmar cho cuộc tổng tuyển cử đầu tiên vào năm 2020 là hứa nâng cao mức sống, tăng lương tối thiểu.

Thủ tướng Mahathir Mohamad giữ lời hứa trong chiến dịch tranh cử sẽ tăng lương tối thiểu. Nếu đúng kế hoạch đặt ra trong tuyên bố của liên minh cầm quyền thì mức lương sẽ tăng 43% trong vòng 5 năm tới. Nhiều quốc gia chấp nhận những tổn thất bước đầu, cụ thể là các nhà đầu tư tính toán chọn nơi khác có nhân công rẻ hơn, nhưng về lâu dài việc tăng lương tối thiểu sẽ giúp tăng sức mua của người tiêu dùng, kích thích sản xuất trong nước để từ đó tăng trưởng kinh tế. Như vậy sẽ giúp cho các chủ cửa hàng, thương nhân, doanh nghiệp nhỏ và rất nhỏ phát triển. Đồng thời, đó cũng là con đường giúp các nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào xuất khẩu mà đẩy mạnh sản xuất. Nó không chỉ giúp tăng trưởng tại từng quốc gia riêng lẻ mà các doanh nghiệp sản xuất có cơ hội mở rộng thị trường cả khu vực Đông Nam Á.

Trong một cuộc khảo sát của Tổ chức Thương mại bên ngoài Nhật Bản về các công ty Nhật Bản hoạt động ở châu Á và châu Đại Dương, 40% số người được hỏi cho rằng lợi nhuận hoạt động giảm trong năm 2018 đã thấy chi phí lao động đóng một vai trò quan trọng. Tiền lương tăng lên nhưng cải thiện năng suất lại không được chú trọng. Tuy nhiên, Việt Nam là một điển hình trong khu vực về khả năng cân đối giữa tăng lương và tăng năng suất lao động. Xuất khẩu Việt Nam vượt qua Indonesia năm 2015 và phát triển thành một trung tâm sản xuất toàn cầu.

Nền kinh tế toàn cầu ngày càng khó tách rời nhau nên việc tăng lương tối thiểu cũng phải cân nhắc. Một quan chức Malaysia cho biết, nếu chúng ta tăng lương quá mạnh, giá hàng hóa sản xuất ở Malaysia tăng lên thì hàng hóa giá rẻ hơn ở các nước láng giềng trong khu vực Đông Nam Á sẽ đổ về có thể khiến chúng ta phải đóng cửa một số công ty sản xuất địa phương và công nhân thất nghiệp. Chính vì thế, tăng lương tối thiểu là quan trọng để nâng cao đời sống cho người lao động và rộng ra là phát triển kinh tế-xã hội đất nước nhưng cần phải tính toán lộ trình chặt chẽ.

ANH THƯ (tổng hợp)

;
.
.
.
.
.
.