Canh bạc nguy hiểm của Mỹ tại Trung Đông

Từ răn đe sang hành động

Theo Reuters, đêm 21-6 (giờ địa phương), Mỹ tấn công trực diện những địa điểm then chốt trong chương trình hạt nhân của Iran: Fordow, Natanz và Isfahan. Mục tiêu được xác định rõ ràng: vô hiệu hóa hoàn toàn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran nhưng không theo đuổi mục tiêu thay đổi chế độ tại nước này. Chỉ vài giờ sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch thành công và cảnh báo nếu Iran không thay đổi lập trường, Mỹ sẽ tiếp tục tấn công với độ chính xác, tốc độ và kỹ năng vượt trội và phần lớn mục tiêu còn lại có thể bị phá hủy nhanh chóng.

Trong khi đó, Iran bác bỏ thiệt hại đáng kể, khẳng định đã sơ tán an toàn vật liệu hạt nhân và người dân trước đó. Iran kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (LHQ) triệu tập phiên họp khẩn cấp để lên án dứt khoát cuộc tấn công và buộc Mỹ phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương LHQ và các chuẩn mực của luật pháp quốc tế, theo Channel News Asia. Iran sẽ khiên định với chương trình hạt nhân bởi đây là ngành công nghiệp quốc gia và vì mục đích hòa bình.

Hành động quân sự chớp nhoáng của Mỹ rõ ràng đã vượt qua ranh giới của biện pháp răn đe thông thường khi đánh dấu sự thay đổi chiến lược, từ gây áp lực tối đa bằng lệnh trừng phạt sang sử dụng sức mạnh quân sự trực tiếp, phản ánh chiến lược tái định hình cán cân quyền lực tại Trung Đông.

Phản ứng trái chiều

Thế giới phản ứng trái chiều sau vụ Mỹ tấn công Iran. Theo AP, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ca ngợi quyết định táo bạo của ông Trump là bước ngoặt có thể dẫn dắt Trung Đông và cả thế giới hướng đến tương lai thịnh vượng và hòa bình. Trái lại, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres lên án cuộc tấn công của Mỹ là hành động leo thang nguy hiểm. Ông Guterres nhấn mạnh: “Tình hình đang đứng trước nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát, với hậu quả thảm khốc cho dân thường, khu vực và toàn thế giới. Vào thời khắc nguy hiểm này, điều quan trọng là phải tránh vòng xoáy hỗn loạn. Không giải pháp quân sự. Con đường duy nhất phía trước là ngoại giao. Hy vọng duy nhất là hòa bình”.

Một số quốc gia cũng lên án mạnh mẽ và kêu gọi các bên kiềm chế, giải quyết bất đồng thông qua nỗ lực ngoại giao. Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel cho rằng, động thái của Mỹ vi phạm Hiến chương LHQ, cũng như luật pháp quốc tế. Trong khi đó, Mexico kêu gọi các bên liên quan tiến hành đối thoại và nối lại hoạt động ngoại giao, đồng thời nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu hiện nay là khôi phục hòa bình giữa các nước trong khu vực.

Vụ tấn công này cũng dẫn đến làn sóng tranh cãi dữ dội trên chính trường Mỹ. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa bày tỏ sự tán thành khi gọi chiến dịch này là “hòa bình thông qua sức mạnh” nhằm phá hủy năng lực hạt nhân của Iran, bảo vệ tính mạng người dân Mỹ, đồng minh và sự ổn định toàn cầu. Trong khi đó, một số nghị sĩ đảng Dân chủ yêu cầu luận tội ông Trump khi họ chỉ trích cuộc không kích không chỉ là sự vi phạm nghiêm trọng Hiến pháp và quyền hạn của Quốc hội Mỹ, mà còn là hành động đẩy Mỹ vào nguy cơ sa lầy trong xung đột dai dẳng khác.

Theo Sky News Arabia, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) thuộc LHQ không có bằng chứng nào cho thấy Tehran đang cố gắng chế tạo vũ khí hạt nhân. Ông Putin nhấn mạnh lập trường phản đối phổ biến vũ khí hạt nhân, bao gồm cả khả năng Iran sở hữu chúng, nhưng Tehran vẫn có quyền sử dụng năng lượng hạt nhân cho mục đích hòa bình và Nga sẵn sàng hỗ trợ trong khuôn khổ hợp pháp đó.

Với quyết định tấn công Iran, Tổng thống Trump làm một điều mà từ lâu đã cam kết tránh xa: can thiệp quân sự vào cuộc xung đột lớn bên ngoài. Hành động quân sự này không chỉ đánh dấu sự tham gia rõ rệt của Mỹ vào chiến dịch của Israel chống lại Iran, mà còn mở ra chương mới đầy rủi ro trong cuộc đối đầu kéo dài hơn 4 thập kỷ giữa Washington và Tehran. Global Times dẫn nhận định của giới chuyên gia cho rằng, trong những ngày tới, Mỹ nhiều khả năng tiếp tục tấn công vào các cơ sở quan trọng của Iran, nhưng có thể sẽ vẫn hạn chế về phạm vi, chủ yếu tập trung vào các địa điểm hạt nhân cụ thể thay vì tiến hành tấn công quy mô lớn các cơ sở hạ tầng khác.

Giới phân tích lo ngại Iran sẽ đưa ra các biện pháp đáp trả mạnh mẽ, từ việc đóng cửa eo biển Hormuz, huyết mạch dầu mỏ toàn cầu, đến gia tăng tấn công vào “các mục tiêu mềm” của lực lượng Mỹ và đồng minh trong và ngoài khu vực.

Iran hiện chưa cho thấy dấu hiệu nhượng bộ và thậm chí có thể coi hành động quân sự này là lý do chính đáng để tăng tốc chương trình hạt nhân với mục tiêu răn đe. Do đó, cuộc không kích của Mỹ có thể tạo lợi thế chiến thuật tạm thời là làm suy yếu năng lực quân sự của Iran trong ngắn hạn, nhưng lại là canh bạc nguy hiểm, đẩy khu vực vào vòng xoáy bất ổn kéo dài và lan rộng. Vào thời khắc này, lựa chọn duy nhất còn lại để ngăn ngừa thảm họa vẫn là đối thoại.

THƯ LÊ