Châu Á hướng đến vai trò trụ cột, đầu tàu dẫn dắt
Trong bối cảnh bị tác động bởi nhiều yếu tố không thuận lợi do phải đối mặt với những bất ổn khó lường, châu Á nỗ lực tìm kiếm những giải pháp để vượt qua thách thức, bảo đảm tăng trưởng và khẳng định vai trò dẫn dắt kinh tế toàn cầu.
Asia Times dẫn báo cáo Phát triển Bền vững 2025 (Sustainable Development Report 2025), Đông Á và Nam Á là hai khu vực có tiến bộ nhanh nhất thế giới về thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc kể từ năm 2015. Thành quả này chủ yếu nhờ vào những bước tiến mạnh mẽ trong xóa đói giảm nghèo, nâng cao giáo dục và cải thiện hệ thống y tế công cộng.
Một số nơi trên thế giới vẫn chứng kiến các khủng hoảng, từ xung đột ở Gaza cho đến chủ nghĩa bảo hộ lan rộng, làm gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng giá lương thực và năng lượng. Châu Âu và Mỹ, những trụ cột truyền thống của phát triển toàn cầu, hiện “co cụm” trước các ưu tiên nội địa và áp lực an ninh khu vực khiến vai trò dẫn dắt gặp thách thức.
Báo cáo SDR 2025 cảnh báo các tác động lan tỏa toàn cầu và sự gián đoạn chuỗi cung ứng đang trở thành mối đe dọa cốt lõi đối với tiến trình SDG, đặc biệt là ở các vùng xung đột hoặc chịu lệnh trừng phạt. Hệ quả rất rõ ràng: trên toàn cầu, chỉ có khoảng 17% mục tiêu SDG đang đi đúng hướng để cán đích vào năm 2030 trong khi số còn lại đang trì trệ hoặc thụt lùi.
Khủng hoảng SDG hiện không nằm ở chỗ thiếu năng lực hay nguồn lực, mà là thiếu tiếng nói chung và đặc biệt là bất ổn địa chính trị gia tăng. Trung Đông và Đông Âu nằm trong số những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất, cho thấy sự suy giảm mạnh ở các mục tiêu chính như xóa đói (SDG 2) hay hòa bình và thể chế vững mạnh (SDG 16).
Ngược lại, châu Á, với ý chí phục hồi mạnh mẽ, lại tạo “dòng chảy ngược” ấn tượng với điểm sáng Đông Á và Nam Á khi nhiều quốc gia đang chuyển mình mạnh mẽ. Theo Asia Time, những nước như Bangladesh, Nepal hay Uzbekistan cho thấy động lực đáng kể về SDG, giảm nghèo, mở rộng giáo dục cơ bản, tăng cường hệ thống y tế và đầu tư vào bảo trợ xã hội.
Setyo Budiantoro, chuyên gia về SDGs-ESG tại Hiệp hội chuyên gia ESG Indonesia (IEPA) nhận định, các nước này đang chứng minh rằng sự chuyển đổi là hoàn toàn khả thi, ngay cả trong điều kiện tài chính eo hẹp trong một thế giới phức tạp, khó đoán định. Đây không phải là sự vươn lên từ ngoại lực, mà là từ chính nội lực của khu vực.
Với vị trí địa chiến lược, tiềm năng tăng trưởng kinh tế, tầng lớp trung lưu ngày càng lớn mạnh, nghèo đói ngày càng lùi xa; hệ thống kết cấu hạ tầng, dịch vụ công, tài chính ngân hàng ngày càng vững chắc; cấu trúc xã hội ngày càng ổn định; đặc biệt châu Á đang nỗ lực vươn lên trong sự hòa đồng với các khu vực khác của thế giới, đóng góp cho sự ổn định và thịnh vượng toàn cầu.
Châu Á có đầy đủ cơ sở, nền tảng để tiếp tục phát triển, vươn lên và ngày càng khẳng định vai trò trụ cột, đầu tàu dẫn dắt trong nền kinh tế toàn cầu. Theo Nikkei Asia, ASEAN không còn là vùng tiếp nhận thụ động vốn đầu tư toàn cầu mà đã chủ động cải thiện môi trường đầu tư với 149 chính sách mới, trong đó 92% thuận lợi cho nhà đầu tư, vượt mức trung bình toàn cầu.
Khu vực này thu hút kỷ lục 230 tỷ USD FDI năm 2023, tập trung vào các ngành tài chính, sản xuất, năng lượng tái tạo và kinh tế số. Hiệp định Khung Kinh tế Số (DEFA) đang được đàm phán nhằm thúc đẩy thương mại số và chuyển đổi kỹ thuật số. Đầu tư xanh cũng tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng mặt trời và gió, khẳng định vai trò ASEAN như trung tâm đầu tư đổi mới và bền vững toàn cầu.
Đáng chú ý, Indonesia, nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và thành viên của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), hiện xếp 77/167 trong bảng xếp hạng SDG năm 2025. Dù không phải quốc gia dẫn đầu, nhưng là một hình mẫu ổn định, nhất quán và quan trọng là có cam kết rõ ràng, thể hiện qua việc liên tục nộp các báo cáo tự nguyện quốc gia (VNRs). Vị thế chiến lược và văn hóa giúp Indonesia có thể đối thoại với cả phương Tây lẫn Nam toàn cầu, trở thành cầu nối giữa thế giới phát triển và đang phát triển.
Thế giới hiện không thiếu công nghệ hay vốn đầu tư mà thiếu “la bàn chung”. Lịch sử châu Á mang trong mình ký ức sâu sắc về nghèo đói, thiên tai, khủng hoảng tài chính, nhưng chính quá khứ đó đã rèn luyện cho khu vực bản lĩnh sống còn và đang được chuyển hóa thành tầm nhìn phát triển.
Chỉ còn 5 năm để đạt các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu. Khi các trung tâm ảnh hưởng truyền thống chuyển hướng vào bên trong, thế giới đang tìm kiếm sự chỉ dẫn ở nơi khác. Sự trỗi dậy về kinh tế là không đủ bởi thế giới cần ở châu Á lúc này là tinh thần dẫn dắt có mục tiêu, có trách nhiệm, “giữ không gian” cho hợp tác, cho tương lai chung.
Muốn phát huy vai trò dẫn dắt trong một thế giới đầy biến động và bất định: phân cực về chính trị, phân tách về kinh tế, phân mảnh về thể chế, phân hóa về phát triển và giàu nghèo, châu Á trước hết phải duy trì sự ổn định trong chính “sân nhà” mình.
Thực tế, châu Á vẫn đối mặt với những thách thức, rủi ro lớn từ căng thẳng địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ, áp lực lạm phát, suy giảm tăng trưởng, thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, già hóa dân số... Thực tế này đòi hỏi củng cố đoàn kết khu vực, cải cách hệ thống tài chính nội địa và đầu tư vào chuyển đổi xanh cùng công bằng xã hội.