Tín hiệu tích cực trong giải quyết xung đột Israel - Hamas
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Israel đã đồng ý với các điều kiện cần thiết để hoàn tất lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày tại dải Gaza, đánh dấu bước ngoặt ngoại giao tiềm năng trong nỗ lực chấm dứt xung đột dai dẳng Israel - Hamas dù vẫn còn đó hoài nghi về hiệu lực và triển vọng lâu dài.
Theo Reuters, thỏa thuận được cho là bao gồm lệnh tạm dừng giao tranh tại Gaza để đổi lấy việc trả tự do cho con tin người Israel và mở rộng viện trợ nhân đạo. Qatar và Ai Cập, hai quốc gia tích cực đóng vai trò trung gian hòa giải sẽ là những bên chịu trách nhiệm chuyển giao đề xuất cuối cùng tới Hamas.
Cuộc điện đàm giữa quan chức cấp cao Ai Cập và Qatar như được Tân Hoa xã đưa tin, không chỉ thể hiện nỗ lực ngoại giao phối hợp giữa hai quốc gia có ảnh hưởng tại Trung Đông, mà còn phản ánh vai trò không thể thay thế của họ trong tiến trình hòa giải Israel - Hamas. Có thể thấy sự phối hợp giữa Ai Cập và Qatar, dưới sự hậu thuẫn của Mỹ, tạo nên “tam giác hòa giải năng động và thực tế” để gỡ bế tắc trong đàm phán về vấn đề Gaza.
Newsweek cho biết, Tổng thống Trump sẽ rất cứng rắn với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về nhu cầu chấm dứt nhanh xung đột tại Gaza trong bối cảnh Israel cũng mong muốn lệnh ngừng bắn. Một trong những yếu tố tạo lực đẩy cho lệnh ngừng bắn lần này chính là sự hạ nhiệt đáng kể trong căng thẳng Israel-Iran.
Thực tế, Iran, đồng minh hậu thuẫn Hamas, từ lâu là đối trọng khiến Israel và Mỹ không thể dồn toàn lực vào thỏa thuận tại Gaza. Sau 12 ngày xung đột, tình hình giữa Israel và Iran dịu lại đáng kể. Cũng từ đó, Israel có thể có thêm không gian chiến lược hơn để cân nhắc thỏa thuận ngừng bắn với Hamas mà không bị xem là động thái nhượng bộ hay mất thế chủ động khu vực. Do đó, khoảng trống tạm thời do Iran để lại có thể được xem là cửa sổ cơ hội hiếm hoi để thúc đẩy ngừng bắn điều mà ông Trump hiểu rõ và khai thác triệt để.
Theo Newsweek, ông Trump không chỉ kỳ vọng lệnh ngừng bắn tạm thời mà còn xem đây là bàn đạp hướng đến thỏa thuận ngừng bắn lâu dài, từ đó mở đường cho các cuộc đàm phán hòa bình Israel - Palestine. Mục tiêu cuối cùng là thả toàn bộ con tin, ngừng bắn vĩnh viễn và tái khởi động tiến trình chính trị bị đóng băng từ lâu.
Tuy nhiên, nỗ lực xoa dịu của ông Trump diễn ra trong bối cảnh nội bộ chính phủ Israel đang chia rẽ sâu sắc. Trong khi Thủ tướng Israel đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ Mỹ và cộng đồng quốc tế nhằm giảm thương vong ở Gaza, thì các chính trị gia cực hữu trong nội các Israel lại cương quyết phản đối bất kỳ thỏa thuận nào, cho rằng chỉ có “chiến thắng dứt khoát” mới là lựa chọn chấp nhận được.
Bức tranh thực địa hiện giờ tại Gaza vẫn phủ màu xám. Theo công bố mới nhất của cơ quan y tế Gaza, ít nhất 56.000 người Palestine thiệt mạng và 133.000 người khác bị thương kể từ khi xung đột nổ ra với Israel vào tháng 10-2023.
Do đó, trong bối cảnh này, bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột đều mang ý nghĩa sống còn, không chỉ với người dân Gaza mà với toàn bộ khu vực Trung Đông, vốn đang rạn nứt vì các cuộc đối đầu và lợi ích địa chính trị chồng chéo.
Song, để chuyển hóa thời gian ngừng bắn tạm thời thành nền tảng của hòa bình lâu dài, các bên cần sự tin cậy lẫn nhau và những cam kết rõ ràng, có thể giám sát được. Nếu thất bại, đây sẽ chỉ là một chương nữa trong chuỗi dài những thỏa thuận hòa bình bị bỏ lỡ của Trung Đông.