Đông Nam Á trước hệ lụy từ hạt vi nhựa

Từ bàn ăn đến rủi ro sức khỏe

Theo CNA, cá măng nướng, chiên hoặc thả nổi trong súp thơm là món ăn chính trên bàn ăn của người Indonesia. Thịt cá mềm, hương vị ngọt ngào tinh tế. Tuy nhiên, thứ không có mùi vị chính là hạt vi nhựa bên trong cơ thể cá.

Một nghiên cứu năm ngoái phát hiện, gần 94% cá được lấy mẫu từ vịnh Jakarta cho thấy mang và ruột của chúng chứa đầy mảnh vi nhựa, mỗi mảnh nhỏ hơn 5mm.

"Nếu cá hấp thụ vi nhựa và sau đó con người tiêu thụ, vi nhựa sẽ tích tụ trong cơ thể. Điều đó thật nguy hiểm" - ông Widodo Setiyo Pranowo - nhà nghiên cứu tại Cơ quan nghiên cứu và đổi mới quốc gia Indonesia cảnh báo.

Hạt vi nhựa hình thành khi rác nhựa lớn hơn phân hủy thành các hạt gần như vô hình thông qua quá trình hao mòn và phân hủy tự nhiên. Hạt vi nhựa xâm nhập vào mọi ngóc ngách trong môi trường từ đất liền đến biển cả cho đến chính không khí mà chúng ta hít thở.

Người Indonesia có thể là những người tiêu thụ hạt vi nhựa nhiều nhất khu vực với trung bình 15g/người/tháng - tương đương với việc nuốt 3 thẻ tín dụng, theo nghiên cứu của Đại học Cornell năm 2024. Người Malaysia xếp thứ hai với 12g mỗi tháng trong khi người Philippines và người Việt Nam tiêu thụ 11g vi nhựa.

Phó Giáo sư Deo Florence L Onda tại Viện Khoa học hàng hải thuộc Đại học Philippines Diliman cho biết, nhiều quốc gia ở Đông Nam Á trở nên quá phụ thuộc vào thực phẩm bọc trong nhựa, chai đựng đồ uống làm từ polyethylene terephthalate (PET) và túi nhựa.

Năm 2020, Greenpeace báo cáo có tới 855 tỷ gói nhựa được bán trên toàn thế giới, riêng Đông Nam Á chiếm một nửa. Người tiêu dùng sử dụng nhựa dùng một lần vì giá rẻ, có thể mang đi bất cứ đâu trong khi vấn đề ô nhiễm nhựa trầm trọng, tái chế rác nhựa tại khu vực không hiệu quả.

Thay đổi tư duy

Ngày càng nhiều thành phố của Philippines áp dụng chương trình cho phép cư dân đổi nhựa tái chế lấy điểm để đổi thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác nhằm thu gom, giảm rác nhựa ra môi trường. Ra mắt vào năm 2021, chương trình đến nay thu gom hơn 300.000kg rác thải nhựa.

Indonesia đang mở rộng mô hình tái chế. Rác nhựa sẽ được phân loại tại các điểm thu gom và tái chế.

Novrizal Tahar - Giám đốc quản lý chất thải tại Bộ Môi trường Indonesia cho biết mô hình hướng tới tiếp cận 75.000 ngôi làng tại Indonesia - quốc gia cam kết loại bỏ dần nhựa dùng một lần vào cuối năm 2029.

Những thay đổi về hành vi đang bắt đầu xuất hiện. Sau khi Jakarta cấm túi nhựa dùng một lần tại các trung tâm mua sắm, cửa hàng tiện lợi và chợ vào năm 2020, lượng túi nhựa sử dụng hằng năm ở hộ gia đình giảm 42%.

Ngày càng nhiều quốc gia đang xem xét luật trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất - "người gây ô nhiễm phải trả tiền" để các công ty giảm sản xuất hay tiêu thụ bao bì nhựa.

Các nhà khoa học cảnh báo, ngoài việc gây ô nhiễm môi trường và góp phần vào biến đổi khí hậu, hạt vi nhựa vốn gồm nhiều hóa chất độc hại gây ra tác hại nghiêm trọng sức khỏe con người khi xâm nhập vào cơ thể như gây viêm nhiễm, tổn thương tế bào, rối loạn nội tiết, suy giảm nhận thức, ảnh hưởng đến tim mạch...

QUỐC HƯNG