Vai trò ngày càng quan trọng của BRICS
Trật tự thế giới đang chuyển dịch từ mô hình đơn cực sang đa cực, với sự nổi lên của nhiều trung tâm quyền lực mới ngoài các cường quốc truyền thống.
Trong tiến trình chuyển dịch trên, Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) nổi bật như một lực lượng thúc đẩy sự đa dạng hóa quyền lực toàn cầu. Không chỉ đại diện cho các nền kinh tế mới nổi, BRICS còn đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc định hình một trật tự thế giới công bằng, cân bằng và đa cực hơn.
Hiện nay, thế giới đang ở trạng thái chuyển tiếp: Không còn một nước hoàn toàn chi phối, nhưng ảnh hưởng của các cường quốc lớn vẫn chưa biến mất. Trong bối cảnh này, sự trỗi dậy của BRICS, gồm các nền kinh tế lớn ngoài phương Tây như Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi và những thành viên mở rộng khác, cho thấy xu hướng rõ rệt của một trật tự thế giới đa cực đang hình thành.
Tờ Izvestia nhận định, hội nghị thượng đỉnh BRICS gần đây tại Rio de Janeiro (Brazil) diễn ra khá yên ắng, ít mang tính đột phá so với sự kiện quy mô lớn tại Kazan trước đó. Có nhiều nguyên nhân giải thích cho nhận định này.
Khối BRICS nổi lên như một thách thức tiềm tàng đối với trật tự thế giới do phương Tây dẫn dắt. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần bày tỏ sự lo ngại và có những động thái mạnh mẽ nhằm vào nhóm các nền kinh tế mới nổi này. Tuy nhiên, các nước BRICS đều không muốn đối đầu trực diện với phương Tây và vẫn tìm cách duy trì khoảng cách an toàn. Điều này khiến các phản ứng trong BRICS mang tính thận trọng, tránh đối đầu cứng rắn.
Sau nhiệm kỳ đầy quyết tâm của Nga, giai đoạn Brazil giữ vai trò chủ tịch BRICS được dự đoán sẽ “êm đềm” hơn. Chuyên gia Fyodor Lukyanov, Tổng biên tập Tạp chí “Nước Nga trong các vấn đề toàn cầu”, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Hội đồng Chính sách Đối ngoại và Quốc phòng, thành viên Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga, cho rằng với vị thế và mối quan hệ sâu rộng với phương Tây, Brazil không đặt trọng tâm vào BRICS nhiều như Nga. Do đó, các hoạt động của khối trong năm nay thiếu sự thúc đẩy mạnh mẽ.
Bên cạnh đó, các hội nghị năm 2023 (Nam Phi) và 2024 (Nga) đã đưa BRICS lên một tầm vóc mới, với việc mở rộng thành viên và tái định vị chiến lược. Tuy nhiên, bất kỳ sự chuyển mình nào cũng cần thời gian để các bên điều chỉnh và đồng bộ hóa về mục tiêu, phương thức hợp tác. Nhiều khả năng, giai đoạn “chuyển tiếp” này sẽ tiếp tục khi Ấn Độ đảm nhận vai trò chủ tịch tiếp theo.
Tuy nhiên, ông Fyodor Lukyanov nhận định, mặc dù hội nghị ở Brazil không có bước ngoặt lớn, nhưng không nên đánh giá thấp tầm quan trọng của nó. Trước đây, BRICS thường bị xem nhẹ, như một thực thể “tuyên bố nhiều, hành động ít”. Điều đó đang thay đổi. Việc các cường quốc phương Tây ngày càng quan tâm, thậm chí chỉ trích và tìm cách kiềm chế, cho thấy BRICS đang chuyển mình từ biểu tượng chính trị sang một cấu trúc thực tiễn và có ảnh hưởng.
Trong bối cảnh thế giới thiếu một trật tự rõ ràng, các đặc tính như tính linh hoạt, không ràng buộc cứng nhắc, sự đa dạng về lợi ích và khả năng phối hợp dù không đồng nhất chính là những yếu tố mà các cơ chế hợp tác quốc tế đang cần. BRICS đang ngày càng phù hợp với xu hướng phát triển đó.
Rõ ràng, nhu cầu về một cấu trúc quốc tế thay thế, giảm lệ thuộc vào phương Tây nhưng không đối đầu trực tiếp với nó sẽ ngày càng tăng lên. Và BRICS, nếu tiếp tục duy trì được sự cân bằng và thích nghi, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình một trật tự toàn cầu mới, dù đây sẽ là một quá trình dài hơi và đầy thử thách.