EU nỗ lực bảo vệ trẻ em trước mạng xã hội

Từ giữa tháng 7/2025, người dùng mạng xã hội tại 5 quốc gia châu Âu có thể tiếp cận một ứng dụng xác minh độ tuổi mới, công cụ mà EU kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản cách chúng ta kiểm soát quyền truy cập nội dung trên môi trường số.

Cách làm của châu Âu

Khi châu Âu quyết định bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội bằng một ứng dụng, điều quan trọng và đáng chú ý nhất không nằm ở công nghệ mà ở cách triển khai: không thu thập dữ liệu cá nhân, không theo dõi người dùng và hoàn toàn minh bạch. Đó là điểm khác biệt cốt lõi giữa giải pháp do EU phát triển với những biện pháp kiểm soát tuổi vốn gây tranh cãi ở một số nền tảng.

Dự án thử nghiệm ứng dụng xác minh tuổi trực tuyến, có tên chính thức là “EU Age Verification Blueprint” vừa được khởi động tại 5 quốc gia: Đan Mạch, Pháp, Hy Lạp, Tây Ban Nha và Ý. Theo Eunews.it, ứng dụng này không yêu cầu người dùng tiết lộ tên, ngày sinh hay bất kỳ dữ liệu cá nhân nào khác.

Thay vào đó, chỉ cần chứng minh rằng mình đủ 18 tuổi để truy cập những nội dung bị giới hạn như nội dung người lớn và bằng chứng ấy chỉ dùng một lần duy nhất, không thể tái sử dụng hay bị truy vết. Ủy ban châu Âu khẳng định: “Việc phát hành và xuất trình bằng chứng sẽ do các bên khác nhau đảm nhiệm, đảm bảo quyền riêng tư”.

Theo trang Deadline, toàn bộ hệ thống xác minh tuổi được phát triển trên mã nguồn mở do liên danh T-Scy, gồm công ty Scytales AB của Thụy Điển và công ty T-Systems International GmbH của Đức, phát triển theo hợp đồng kéo dài 2 năm được ký với Ủy ban châu Âu từ đầu năm 2025.

Đáng chú ý là thiết kế này không chỉ dành riêng cho việc kiểm soát nội dung người lớn. Theo Ủy ban châu Âu, giải pháp kỹ thuật của ứng dụng có thể được mở rộng để điều chỉnh các quy định khác về độ tuổi, chẳng hạn như kiểm soát việc mua rượu, tham gia đánh bạc hoặc truy cập nền tảng mạng xã hội theo quy định quốc gia. Tuy nhiên các yếu tố bảo vệ quyền riêng tư, như cơ chế “không tiết lộ” và “không theo dõi”, là bất khả xâm phạm.

Các nền tảng số không đứng ngoài

Dự án thử nghiệm ứng dụng xác minh tuổi không tách rời mà song hành với một bộ hướng dẫn thực thi mới do Ủy ban châu Âu ban hành ngày 14/7, nhằm triển khai Điều 28 của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Điểm chung giữa ứng dụng và các hướng dẫn này là một nguyên tắc xuyên suốt: Bảo vệ trẻ em không chỉ là việc của gia đình, nhà trường hay nhà nước mà còn là trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.

“Các nền tảng không còn lý do gì để tiếp tục những hoạt động gây nguy hiểm cho trẻ em”, hãng tin Reuters dẫn lời bà Henna Virkkunen, Phó chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu phụ trách Chủ quyền và An ninh Công nghệ, tuyên bố trong buổi công bố chính sách mới.

Hướng dẫn mới không mang tính bắt buộc tuyệt đối, nhưng sẽ là cơ sở để các cơ quan quản lý quốc gia đánh giá mức độ tuân thủ của các nền tảng, từ Meta (chủ sở hữu Facebook, Instagram) đến Google, TikTok hay X (Twitter cũ), tất cả đang bị EU điều tra về việc có đáp ứng tiêu chuẩn DSA hay không.

Cụ thể, các nền tảng được khuyến cáo phải điều chỉnh thiết kế theo hướng "an toàn mặc định", bao gồm: Đặt tài khoản của trẻ em ở chế độ riêng tư, vô hiệu hóa các tính năng gây nghiện như “streaks” (chuỗi đăng bài liên tục), tắt tính năng tự động phát hoặc gửi thông báo đẩy. Họ cũng phải ngăn việc tải xuống hoặc chụp ảnh màn hình nội dung của trẻ em để hạn chế nguy cơ phát tán hình ảnh riêng tư hoặc bị tống tiền tình dục, theo Europa.eu.

Ngoài ra, các nền tảng phải cung cấp công cụ để trẻ em chủ động chặn hoặc tắt tiếng người khác, cũng như yêu cầu sự đồng ý rõ ràng trước khi bị thêm vào nhóm trò chuyện, một biện pháp nhằm giảm thiểu bắt nạt qua mạng. Đồng thời việc khuyến khích trẻ kiểm soát luồng nội dung đề xuất, thay vì bị dẫn dắt bởi thuật toán hành vi, là bước tiến mới trong cách tiếp cận quyền kỹ thuật số cho người vị thành niên.

Tất cả những điều này đặt ra một chuẩn mực mới, không chỉ về kỹ thuật, mà về đạo đức công nghệ, rằng các nền tảng không thể tiếp tục làm ngơ với người dùng nhỏ tuổi, cũng như không thể đặt doanh thu lên trên sự an toàn số.

TRẦN ĐẮC LUÂN