Thỏa thuận thương mại Mỹ - EU: Niềm vui chưa trọn vẹn?

Theo thỏa thuận thương mại khung được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 27-7 (giờ Mỹ), Mỹ sẽ áp thuế 15% với hàng hóa EU, bao gồm cả ngành ô-tô quan trọng, còn khối này sẽ mua lượng lớn năng lượng, thiết bị quân sự của Mỹ.

Tránh được kịch bản xấu nhất

Dễ dàng nhận thấy, từ mức thuế trung bình khoảng 1,2% trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, Mỹ giờ đây áp mức thuế 15% lên phần lớn hàng hóa EU, cao hơn cả mức 10% từng được áp hồi tháng 4-2025 và chỉ thấp hơn con số 50% mà ông Trump từng công khai đe dọa. “Có vẻ như Mỹ và châu Âu tạm thời tránh cuộc chiến thương mại mang tính hủy hoại lẫn nhau trong mối quan hệ đầu tư sâu rộng nhất mà nền kinh tế toàn cầu từng chứng kiến,” ông Jörn Fleck, Giám đốc cấp cao của Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định với CNN.

Phản ứng từ thị trường tài chính tương đối tích cực: chỉ số tương lai Dow Jones tăng 150 điểm (tương đương 0,3%), tiến sát mức kỷ lục. S&P 500 và Nasdaq futures cũng lần lượt tăng 0,3% và 0,4%, phản ánh tâm lý phần nào nhẹ nhõm của giới đầu tư khi hai nền kinh tế lớn tránh kịch bản đối đầu thương mại căng thẳng.

Dẫu không ai muốn nói ra, cả hai phía đều hiểu rõ đây không phải là thắng lợi trọn vẹn. Hai bên nhất trí miễn thuế quan song phương đối với các mặt hàng chủ chốt, bao gồm máy bay, một số hóa chất, thiết bị bán dẫn, sản phẩm nông nghiệp và nguyên liệu thô quan trọng, nhưng phần lớn hàng hóa EU vẫn chịu mức thuế 15%, gây áp lực lên nhà nhập khẩu Mỹ và người tiêu dùng.

“Bạn sẽ phải trả giá cao hơn cho hàng nhập khẩu từ châu Âu, đó là điều chắc chắn,” chuyên gia Joe Brusuelas từ RSM nhận định. Ông gọi thỏa thuận này chẳng khác nào thuế đánh lên người tiêu dùng Mỹ hơn là chính sách thúc đẩy thương mại.

Thỏa thuận cũng vấp phải chỉ trích từ ngành công nghiệp ô-tô Mỹ, vốn đang chịu mức thuế 25% khi lắp ráp xe tại Mexico, trong khi xe hơi châu Âu giờ đây chỉ bị đánh thuế 15%. Một nghịch lý khiến các nhà sản xuất nội địa lo ngại về cạnh tranh không công bằng ngay tại sân nhà.

Cam kết vẫn còn mơ hồ

Một điểm cũng đáng lưu ý là EU cam kết đầu tư thêm 600 tỷ USD vào Mỹ và mua tới 750 tỷ USD hàng hóa năng lượng nhưng theo nhiều chuyên gia, phần lớn những khoản đầu tư này thực chất được lên kế hoạch từ trước. Ngoài ra, thỏa thuận không đề cập rõ đến các rào cản phi thuế quan, như thuế kỹ thuật số và thuế giá trị gia tăng, vốn là “điểm nóng” trong tranh chấp thương mại song phương suốt nhiều năm. Maury Obstfeld, chuyên gia tại Viện Kinh tế quốc tế Peterson, thẳng thắn chỉ trích: “Có quá nhiều điều chưa rõ ràng trong bản thỏa thuận này. Nó giải quyết phần ngọn mà bỏ qua gốc rễ căng thẳng.”

Không chỉ vậy, EU cũng không che giấu nỗi lo rằng dù được đưa vào khuôn khổ ban đầu, ngành dược phẩm EU vẫn có thể đối mặt với những đợt tăng thuế sau này nếu ông Trump quyết định thay đổi lập trường.

Như vây, có thể nói thỏa thuận này giống như “ van xả áp" hơn là bản lộ trình bền vững, phản ánh rõ sự nhượng bộ mang tính tình thế hơn là tầm nhìn chiến lược. Cái bắt tay vào lúc này cho thấy hai nền kinh tế lớn vẫn có thể tìm được điểm chung, nhưng cũng bộc lộ những rạn nứt sâu sắc về tiếp cận thương mại. Do vậy, nếu không muốn rơi vào vòng lặp căng thẳng - nhượng bộ - rồi bế tắc trở lại, Mỹ và EU buộc phải biến thỏa thuận này thành bước ngoặt thực sự trong hợp tác kinh tế giữa lúc toàn cầu hóa bị thách thức bởi chủ nghĩa bảo hộ và biến động địa chính trị.

THƯ LÊ