Nâng tầm sản phẩm
công nghiệp nông thôn
Các sản phẩm công nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ngày càng lớn mạnh về lượng và chất, đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy vậy, việc nâng tầm sản phẩm gặp nhiều khó khăn, cần giải pháp đồng bộ và sát thực tiễn.
Phát triển chưa tương xứng kỳ vọng
Quy mô sản xuất hàng công nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố chưa tương xứng với kỳ vọng. Sản xuất nhỏ, chưa ứng dụng công nghệ tiên tiến, chậm nghiên cứu về thị trường… đang là điểm nghẽn kìm hãm phát triển.
Sản xuất nhỏ lẻ
Nhang hương của làng nghề Quán Hương (xã Thăng Bình) là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của thành phố. Nghề làm hương ở Thăng Bình có truyền thống lâu đời, nay duy trì xuyên suốt các tháng trong năm, sôi động nhất vào dịp cuối năm.
Ông Võ Tấn Hiệu (khối phố 4, xã Thăng Bình) gìn giữ nghề làm hương hơn 40 năm qua, cho biết người dân sống được với nghề nhưng vẫn trăn trở là làm sao để nâng tầm quy mô sản xuất, khơi thông thị trường, tăng giá trị hàng hóa, nâng cao thu nhập.
Hiện nay, làng nghề Quán Hương duy trì sản xuất theo hướng thủ công từ các công đoạn như vót chân nhang, trộn bột, phơi nhang... nên năng suất không cao, chất lượng sản phẩm không đồng đều, tiêu hao nhiều nguyên liệu, lại phát thải các chất gây ô nhiễm môi trường...
Nhìn chung, sản xuất hàng công nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố có quy mô vừa và nhỏ. Chủ các cơ sở sản xuất hầu như chưa chú trọng về vai trò, tác dụng của quản trị hoạt động sản xuất.
Các cơ sở ít quan tâm về lập các kế hoạch ngắn, trung và dài hạn cho hoạt động sản xuất hàng công nghiệp nông thôn. Lao động ít được trau dồi kỹ năng, nghiệp vụ mới, nhất là nghiên cứu để ứng dụng kỹ thuật mới, công nghệ mới vào sản xuất.
Theo quan sát, rất nhiều sản phẩm công nghiệp nông thôn trên địa bàn, nhất là hàng hóa thực phẩm, hàng thiết yếu chưa được cải tiến về bao bì, mẫu mã, kiểu dáng nên thiếu sự thu hút.
Nhiều sản phẩm chưa đăng ký thương hiệu, nhãn hiệu vì thế rất khó cạnh tranh với các sản phẩm cùng chủng loại, nhất là hàng hóa nhập khẩu vào nước ta ngày càng nhiều.
Theo ông Nguyễn Thế Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn thành phố, bên cạnh các sản phẩm công nghiệp nông thôn có chỗ đứng vững chãi như đá mỹ nghệ Non Nước (phường Ngũ Hành Sơn), có thực tế là quy mô sản xuất sản phẩm công nghiệp nông thôn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương.
Một số sản phẩm công nghiệp nông thôn đã vào được siêu thị, trung tâm thương mại là đáng mừng nhưng phần lớn còn gặp khó về tiêu thụ do chưa có tem nhãn, truy xuất nguồn gốc, đảm bảo các tiêu chí an toàn thực phẩm.
Cần tiếp sức
Một sản phẩm công nghiệp nông thôn nổi tiếng lâu nay trên địa bàn thành phố là chiếu cói Thạch Tân (phường Bàn Thạch). Thế nhưng làng nghề dệt chiếu Thạch Tân cũng rơi vào cảnh ảm đạm, sản xuất cầm chừng để giữ nghề.
Bà Trần Thị Loan năm nay đã 76 tuổi, có thâm niên hơn 60 năm theo nghề cho biết, nghề chiếu Thạch Tân đang bước vào thời kỳ suy thoái. Trước đây ở làng có hàng trăm người theo nghề thì nay chỉ đếm được trên đầu ngón tay.
Để dệt chiếu cần có hai người, trung bình mỗi ngày làm được 4 chiếc chiếu cói, bán được tổng cộng 160 nghìn đồng, trừ chi phí 80 nghìn đồng, còn lại mỗi người được 40 nghìn đồng.
Bà Trần Thị Loan
Rất nhiều sản phẩm công nghiệp nông thôn như nghề đúc đồng, rèn dao, làm chổi đót… hưng thịnh bấy lâu nhưng nay gặp khó về tiêu thụ. Bà Nguyễn Thị Phấn có hơn 20 năm theo nghề làm chổi đót Chiêm Sơn (xã Duy Xuyên) cho biết, chổi đót trước đây hễ làm ra là được tiêu thụ ngay, còn nay thì ế ẩm.
Có thể nhận diện khó khăn lớn nhất hiện nay của các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn là... tự vận động. Ở các làng nghề rất dễ bắt gặp người lao động chủ yếu lớn tuổi, người trẻ không mặn mà theo nghề.
Nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn duy trì sản xuất thời vụ, manh mún, thiếu điều chỉnh theo yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
Theo ông Nguyễn Xuân Vũ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, sản xuất công nghiệp nông thôn theo lối truyền thống có ưu việt là gìn giữ bản sắc nhưng nhược điểm là chưa theo kịp vận động của xu thế sản xuất mới, xu hướng tiêu dùng hàng hóa mới.
Các cơ sở ít chú trọng nghiên cứu thị trường, thay đổi thiết kế, mẫu mã, nhất là không tạo được giá trị nổi bật của hàng hóa, chưa có các đơn hàng hóa lớn.
Nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn hiện nay tồn tại theo kiểu tự phát. Đây được xem là nguyên nhân chính khiến thu nhập của người sản xuất thấp mà còn gây ô nhiễm môi trường.
Ông Đinh Văn Phúc, Giám đốc Trung tâm Khuyến công & xúc tiến thương mại Quảng Nam cho rằng: “Cần khảo sát, nhận diện thực trạng để tái cơ cấu hoạt động sản xuất công nghiệp nông thôn. Qua đó, nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, tạo động lực mới, cải thiện các hoạt động sản xuất còn nhỏ, manh mún, lạc hậu. Một mặt đơn vị triển khai các hỗ trợ khuyến công giúp các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn tiếp cận, ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại, mặt khác hỗ trợ về tiếp cận thị trường để các hàng hóa công nghiệp nông thôn ổn định đầu ra”.
Dấu ấn văn hóa bản địa
Nỗ lực vượt khó, các cơ sở sản xuất hàng nông nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố đã sáng tạo nên những tác phẩm, sản phẩm đặc sắc, độc đáo.
Điểm sáng trong phát triển
Hơn 300 năm tuổi là quãng thời gian đủ dài để các thế hệ nghệ nhân làng mộc Văn Hà (xã Tây Hồ) tạo nên thương hiệu không lẫn vào đâu được với lối chạm trổ mềm mại, uyển chuyển độc đáo trong từng sản phẩm.
Tác phẩm tiêu biểu nhất cho làng mộc Văn Hà là sản phẩm công nghiệp nông thôn chiếc bàn xoay. Nét độc đáo của sản phẩm này là khi úp hay ngửa bàn tay sát mặt bàn thì chiếc bàn sẽ xoay theo chiều kim đồng hồ và ngược lại. Nguyên lý vận hành của chiếc bàn xoay đến nay vẫn là điều bí ẩn, khơi dậy tò mò của nhiều người.
Hiện nay, làng nghề chỉ còn Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu lưu giữ bí quyết tạo tác đặc biệt.
Cơ duyên đến với ông Thu cũng đặc biệt không kém. Năm 2014, ông vốn là nghệ nhân mộc của làng An Thiện đến nhà Nghệ nhân ưu tú Đinh Thạch - người duy nhất của làng mộc Văn Hà có bí quyết tạo chiếc bàn xoay đặt hàng thì được ông truyền dạy.
Từ đó đến nay, Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu là người của làng mộc Văn Hà và đã sáng tạo được hàng chục chiếc bàn xoay theo đơn đặt hàng khắp cả nước, đặc biệt là nước ngoài.
.jpg)
Ông Thu cho biết, nguyên liệu tốt nhất để làm nên chiếc bàn xoay là gỗ mít. Các công đoạn tạo tác chiếc bàn xoay không nhiều nhưng người nghệ nhân tốn hàng tháng trời, phải tĩnh tâm, dùng ý nghĩ dịch chuyển hướng xoay của chiếc bàn.
Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu còn sáng tạo nhiều sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, cấp khu vực và quốc gia như “Đà Nẵng mến yêu”, “Nét xưa”, “Lời hát ân tình”…
“Mỗi sản phẩm công nghiệp nông thôn tôi sáng tạo nên đều kỳ công, miệt mài, nhiều khi bỏ đi làm lại nhiều lần mới ưng ý. Sản phẩm công nghiệp nông thôn là bản sắc văn hóa bản địa, tiếng nói của vùng đất với lịch sử, tập quán đặc trưng”, ông Thu nói.
Nghệ nhân Võ Tấn Tân (thôn Võng Nhi, phường Hội An Đông) rất tự hào khi các sản phẩm tre mỹ nghệ của ông theo chân người nước ngoài đến nhiều vùng đất khắp thế giới.
Từ nguyên liệu cây tre, ông Tân đã ngâm trong bùn đất, rửa sạch, phơi khô, chẻ nhỏ, đan lát tỉ mỉ, cẩn thận với đôi bàn tay tài hoa để tạo nên các sản phẩm con ong, đom đóm, cá chép, rồng, phượng hoàng, chim ưng…
“Tinh xảo và kể về những câu chuyện của vùng đất là tiêu chí tôi đặt ra khi sáng tạo nên các sản phẩm, tác phẩm mỹ nghệ từ cây tre. Người nước ngoài rất thích tre mỹ nghệ điêu khắc vì phản ánh được chiều sâu trong cách nghĩ, tâm hồn của người Việt”, ông Tân nói.
Vinh danh, khuyến khích
Mới đây, Trung tâm Khuyến công & xúc tiến thương mại Quảng Nam vinh danh 20 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh. Giải A được trao cho 2 tác phẩm “Nguyệt cầm vọng tự” của Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu và sản phẩm “Thực phẩm bổ sung thạch sâm Ngọc Linh” (Công ty TNHH Triết Minh, xã Chiên Đàn).
Có 4 giải B được trao cho sản phẩm: Bộ lư thờ cúng bằng gỗ mít của Cơ sở gỗ mỹ nghệ Đại Lộc Phát (xã Vu Gia), tinh dầu Tea Tree (Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Gò Nổi, xã Gò Nổi), Đèn đọc sách (Cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ Võ Tấn Tân), Bộ đậu rau củ thuần chay (Cơ sở sản xuất thực phẩm xanh Thuận Duyên, phường Điện Bàn Đông)…
Thành phố luôn ghi nhận và khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn phát huy hơn nữa thành quả đạt được, tiếp tục tìm tòi, sáng tạo, nghiên cứu đầu tư, mở rộng sản xuất, phát triển các sản phẩm cả về số lượng, chất lượng, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Phan Thái Bình
Ông Nguyễn Thanh Quang, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho rằng, cuộc bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu góp phần khích lệ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn không ngừng nỗ lực, sáng tạo.
Nhiều tác phẩm, sản phẩm đoạt giải có tính thẩm mỹ cao, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, phục vụ phát triển du lịch và góp phần gia tăng giá trị công nghiệp nông thôn, tạo cơ hội chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn...
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Phan Thái Bình, chủ trương của thành phố là bảo tồn, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa từ sản xuất, sáng tạo các sản phẩm công nghiệp nông thôn gắn với hội nhập kinh tế quốc tế.
“Thành phố luôn ghi nhận và khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn phát huy hơn nữa thành quả đạt được, tiếp tục tìm tòi, sáng tạo, nghiên cứu đầu tư, mở rộng sản xuất, phát triển các sản phẩm cả về số lượng, chất lượng, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của thành phố”, ông Phan Thái Bình cho hay.
Kết nối giao thương, mở đường xuất khẩu
Kết nối giao thương cho sản phẩm công nghiệp nông thôn là giải pháp sống còn để tồn tại. Ngành chức năng đang nỗ lực hỗ trợ các chủ thể sản xuất công nghiệp nông thôn bằng nhiều giải pháp sát sườn.
Vận động của các chủ thể
Các sản phẩm công nghiệp nông thôn gồm bánh chưng, cá nục rim, mỳ Quảng ếch, cá bống rim đã được Công ty CP Thực phẩm quốc tế Trường Xuân (thôn Khương Mỹ, xã Tam Xuân) xuất khẩu sang Mỹ, Canada, Newzeland, đem lại giá trị kinh tế khá lớn.
Ông Phạm Văn Hoành, Chủ tịch HĐQT công ty cho biết, nhận thấy thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt nên doanh nghiệp tìm mọi cách để vận động thích ứng.
Doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng nhà máy diện tích 900m2 tại thôn Khương Mỹ với quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn của thị trường châu Âu.
Công ty CP Thực phẩm quốc tế Trường Xuân chú trọng xúc tiến thương mại, tham gia các hội chợ, triển lãm, hội nghị kết nối cung cầu do ngành công thương triển khai trong và ngoài tỉnh.
Năm 2023, công ty liên kết hợp tác với Công ty CP Xuất nhập khẩu LNS có văn phòng đại diện ở nhiều quốc gia toàn cầu. Nhờ đó, hàng hóa của công ty là các sản phẩm công nghiệp nông thôn đã có mặt ở khắp các quốc gia.
Cùng với máy móc hiện đại, chúng tôi tập trung đào tạo đội ngũ có tay nghề, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, nhất là phong cách làm việc công nghiệp. Chúng tôi sẽ liên kết với các ngư dân trên địa bàn thu mua hải sản chất lượng được truy xuất nguồn gốc rõ ràng để xuất khẩu vào Nhật Bản, các nước châu Âu, Nga…
Ông Phạm Văn Hoành, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm quốc tế Trường Xuân
Ông Hoành cho biết, hợp tác làm ăn giữa doanh nghiệp với Công ty CP Xuất nhập khẩu LNS nâng lên tầm cao mới trong năm 2025 khi 2 bên thống nhất tăng quy mô xuất khẩu hàng hóa.
Theo đó, sẽ mở rộng xuất khẩu sang nhiều nước khác với đa dạng sản phẩm công nghiệp nông thôn như cá thu ướp sả, cá ngừ, cá mối, cá chuồn ướp sả, xôi bắp, chuối chiên…
“Cùng với máy móc hiện đại, chúng tôi tập trung đào tạo đội ngũ có tay nghề, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, nhất là phong cách làm việc công nghiệp. Chúng tôi sẽ liên kết với các ngư dân trên địa bàn thu mua hải sản chất lượng được truy xuất nguồn gốc rõ ràng để xuất khẩu vào Nhật Bản, các nước châu Âu, Nga…”, ông Hoành nói.
Việt Nam đã ký các hiệp định thương mại tự do với các nước trên thế giới nên hàng hóa nước ngoài dễ xâm nhập vào thị trường trong nước; ngược lại hàng hóa của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố cũng thuận lợi xuất khẩu sang nước ngoài.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã đầu tư lớn hơn cho xúc tiến thương mại, xem kết nối giao thương là yếu tố sống còn.
Bà Lê Thị Kim Ánh, Giám đốc Công ty CP Caromi (xã Quế Sơn) cho biết, phở sắn Caromi của doanh nghiệp được chế biến theo quy trình sản xuất thủ công nghiêm ngặt.
Công ty chọn nguyên liệu củ sắn chất lượng cao để làm nên sợi phở sắn mỏng, dai đặc trưng.
Nỗ lực không ngừng của doanh nghiệp đã được đền đáp khi sản phẩm công nghiệp nông thôn phở sắn Caromi đã có mặt ở khắp các thị trường Mỹ, Pháp, Thái Lan đem lại thu nhập ổn định.
Tiếp sức của ngành công thương
Ông Đinh Văn Phúc, Giám đốc Trung tâm Khuyến công & xúc tiến thương mại Quảng Nam cho biết, thời gian qua, đơn vị đã triển khai các chương trình xúc tiến thương mại như mở rộng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống rủi ro cao; tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do, giúp các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn khai thác thị trường tiềm năng.
Cùng với đó, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong xúc tiến thương mại; triển khai mạnh xúc tiến thương mại trên nền tảng số, thương mại điện tử; hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn áp dụng tiêu chuẩn xanh, sạch, bền vững để đáp ứng yêu cầu thị trường, nhất là xuất khẩu.
Ông Phúc cho rằng, thực tế cho thấy, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn trên địa bàn còn hạn chế trong tư duy phân tích thị trường; thiếu thông tin, thiếu nhân sự có kinh nghiệm trong xúc tiến thương mại quốc tế.
“Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cần liên hệ chặt chẽ với cơ quan chức năng để cập nhật thông tin diễn biến thị trường; tăng cường kết nối để gia tăng sản xuất và xuất khẩu hàng hóa Việt Nam vào hệ thống phân phối ở nước ngoài. Cần quan tâm hơn đến đăng ký bảo hộ các quyền sở hữu trí tuệ, làm tốt khâu quản trị và phát triển thương hiệu”, ông Phúc nói.
Bà Lê Thị Kim Phương, Giám đốc Sở Công Thương cho biết, ngành sẽ đẩy nhanh triển khai chương trình xúc tiến thương mại thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2030; chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sàn thương mại quốc tế; triển khai 2 đề án thuộc chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia năm 2025.
Sở Công Thương tiếp tục thực hiện tốt vai trò là cơ quan đầu mối triển khai các hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP...) giúp xuất khẩu hàng hóa công nghiệp nông thôn thông suốt...
Các giải pháp xúc tiến thương mại của ngành công thương có ý nghĩa đặc biệt trong việc giúp doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn trên địa bàn thành phố nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển thị trường nội địa bền vững, thích ứng linh hoạt với những biến động của kinh tế thế giới, tận dụng hiệu quả các FTA mở rộng thị trường xuất khẩu.
Nội dung: VIỆT NGUYỄN - ĐĂNG CAO - QUANG VIỆT;
Trình bày: MINH TẠO