Khủng hoảng nhựa, gánh nặng 1,5 nghìn tỷ USD

Từ “nóc nhà thế giới” Everest đến đáy đại dương sâu nhất, từ máu người đến sữa mẹ, nhựa đã xâm nhập khắp nơi trên Trái đất. Một nghiên cứu đột phá vừa công bố trên tạp chí Lancet cảnh báo thế giới đang đối mặt với “khủng hoảng nhựa” gây thiệt hại ít nhất 1,5 nghìn tỷ USD mỗi năm chỉ riêng về chi phí y tế.

Báo cáo được công bố đúng lúc các quốc gia chuẩn bị tham gia vòng đàm phán quyết định về hiệp ước toàn cầu kiểm soát ô nhiễm nhựa ở Geneva, Thụy Sỹ từ ngày 5 - 14/8 tại Hội nghị INC-5.2.

Độc hại từ bào thai đến tuổi già

Nhựa không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là cuộc tấn công thầm lặng vào sức khỏe con người từ khi còn trong bụng mẹ.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng Lancet, có tới hơn 16.000 hóa chất được sử dụng trong sản xuất nhựa, bao gồm chất độn, thuốc nhuộm, chất chống cháy và chất ổn định. Nhiều hóa chất nhựa này đã được chứng minh có liên quan đến các tác động sức khỏe ở mọi giai đoạn của cuộc đời con người.

Đặc biệt đáng lo ngại khi thai nhi, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là những đối tượng dễ tổn thương nhất trước tác hại của nhựa. Giáo sư Philip Landrigan, bác sĩ nhi khoa, chuyên gia dịch tễ học tại Đại học Boston (Mỹ) và là tác giả chính của báo cáo, nhấn mạnh với báo Guardian: “Tác động nặng nề nhất rơi vào các nhóm dân số dễ bị tổn thương, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ em”.

Nghiên cứu còn phát hiện việc tiếp xúc với nhựa có liên quan đến tăng nguy cơ sảy thai, sinh non và sinh chết, dị tật bẩm sinh, suy giảm phát triển phổi, ung thư trẻ em và các vấn đề sinh sản sau này.

Tình trạng trở nên đáng lo ngại hơn khi rác thải nhựa phân hủy thành các hạt vi nhựa và nano nhựa xâm nhập vào cơ thể người qua nước uống, thức ăn và hô hấp. Những hạt này đã được phát hiện trong máu, não, sữa mẹ, nhau thai, tinh trùng và tủy xương.

Mặc dù tác động của chúng đối với sức khỏe con người vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn, song cho tới nay các nhà nghiên cứu đã liên kết chúng với đột quỵ và đau tim.

Cuộc chiến quyết định vận mệnh

Trong lúc các bằng chứng khoa học ngày càng cho thấy rõ ràng hơn về tác hại của nhựa, cuộc đàm phán tại Geneva lại trở thành cuộc chiến giữa sức khỏe cộng đồng và lợi ích kinh tế. Hội nghị INC-5.2 được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hiệp ước ràng buộc pháp lý đầu tiên trên thế giới về chống ô nhiễm nhựa, nhưng quá trình này đang gặp phải sự cản trở mạnh mẽ từ các tập đoàn công nghiệp.

Hơn 100 quốc gia với sự ủng hộ của hơn 1.100 nhà khoa học, cho rằng cần thiết phải giới hạn sản lượng nhựa đang tăng vọt để giảm thiểu tác hại. Tuy nhiên, các nước xuất khẩu dầu mỏ và các nhà sản xuất nhựa phản đối, cho rằng nên tập trung vào quản lý và tái chế chất thải hiệu quả hơn.

Đặc biệt, Saudi Arabia, nhà sản xuất dầu lớn thứ hai thế giới, quốc gia bị trang Politico mô tả là “kẻ cầm đầu” nhóm các nước sản xuất dầu mỏ, đã chặn đề xuất giới hạn sản xuất hồi tháng 12 năm ngoái.

Theo báo Guardian, điều đáng báo động hơn là sự “thâm nhập hoàn toàn” của các nhóm lợi ích công nghiệp vào quá trình đàm phán. Tại vòng đàm phán tháng 12 ở Busan (Hàn Quốc), có tới 220 người vận động hành lang cho doanh nghiệp tham gia, nhiều hơn cả đoàn đại biểu nước chủ nhà 140 người và gấp 3 lần số lượng các nhà khoa học độc lập tham dự sự kiện.

Trong bối cảnh đó, sản xuất nhựa toàn cầu tiếp tục tăng vọt từ 2 triệu tấn năm 1950 lên 436 triệu tấn năm 2022, và có thể tăng gấp đôi lên 884 triệu tấn vào năm 2050, theo trang web của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).

Chỉ có 10% số nhựa này được tái chế và gần 75% trở thành chất thải.

ĐỖ DƯƠNG