Alaska: Cửa ngõ cho đàm phán Nga - Mỹ

Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Nga - Mỹ tại Alaska không chỉ đánh dấu lần đầu tiên một nhà lãnh đạo Nga đặt chân đến vùng đất này, mà còn phản ánh nỗ lực mở ra kênh đối thoại mới về Ukraine giữa hai cường quốc. Sự kiện được quốc tế dõi theo sát sao bởi dường như mọi phát biểu và cử chỉ tại đây đều có thể hé lộ quỹ đạo hòa đàm sắp tới.

Washington dọn đường cho đàm phán

Theo hãng tin Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ), trước thềm hội nghị thượng đỉnh, Bộ Tài chính Mỹ thông báo tạm thời dỡ một số hạn chế tài chính đối với Nga cho đến ngày 20/8, cho phép các giao dịch “phục vụ cho việc tham dự hoặc hỗ trợ các cuộc họp tại bang Alaska giữa Chính phủ Mỹ và Chính phủ Nga”.

Biện pháp này, theo Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) của Mỹ, không đồng nghĩa với việc giải tỏa hay trả lại cho Nga bất kỳ tài sản nào đang bị đóng băng theo lệnh trừng phạt.

Song song với điều chỉnh tạm thời về trừng phạt, các kênh liên lạc cấp cao giữa Washington và Matxcơva đã được kích hoạt. Trước đó, ngày 6/8, đặc phái viên Tổng thống Mỹ, ông Steve Witkoff, tới Matxcơva và được Tổng thống Nga Vladimir Putin đón tiếp, đặt nền móng cho việc ấn định thời gian và địa điểm hội nghị.

Chỉ hai ngày sau đó, ông Trump công khai bày tỏ hy vọng gặp ông Putin ở Alaska “trong một tuần nữa”, và lịch trình đã được cả hai bên xác nhận.

Trong cuộc họp trực tuyến ngày 13/8 do Thủ tướng Đức Friedrich Merz tổ chức, quy tụ lãnh đạo nhiều nước châu Âu và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, ông Trump đồng ý rằng mọi vấn đề lãnh thổ phải được bàn bạc với sự tham gia của Ukraine.

Kịch bản hội nghị ba bên

Ông Trump cho biết, nếu cuộc gặp tại Alaska diễn ra thuận lợi, ông sẽ xúc tiến ngay một hội nghị thứ hai với sự tham gia của Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, theo Reuters.

Phát biểu trước báo giới, Tổng thống Donald Trump khẳng định: “Nếu cuộc gặp đầu tiên diễn ra ổn thỏa, chúng tôi sẽ có ngay một cuộc gặp thứ hai… Tôi muốn làm điều đó gần như ngay lập tức và chúng tôi sẽ nhanh chóng có cuộc gặp thứ hai giữa Tổng thống Putin, Tổng thống Zelensky và tôi, nếu họ muốn tôi có mặt”.

Ông mô tả bước đi này là “dọn bàn” cho đàm phán sâu hơn, khi vòng gặp đầu tiên chủ yếu nhằm xác định lập trường và mức độ thiện chí của Matxcơva.

Tuy nhiên, Ukraine không được mời tham dự thượng đỉnh tại Alaska. Ông Trump thừa nhận “không hề cân nhắc” việc mời ông Zelensky, một quyết định khiến châu Âu và Kiev lo ngại nguy cơ bị gạt khỏi các thỏa thuận quan trọng.

Đáp lại, ông Zelensky cảnh báo “mọi cuộc nói chuyện về chúng tôi, mà không có chúng tôi, sẽ không có tác dụng”, đài Al Jazeera trích dẫn. Tổng thống Ukraine cũng khẳng định cần chuẩn bị một khuôn khổ đàm phán ba bên kèm theo lệnh ngừng bắn và bảo đảm an ninh thực chất.

Phía Nga giữ nguyên điều kiện được ông Putin nêu từ tháng 6/2024: Ukraine phải rút toàn bộ lực lượng khỏi các khu vực; từ bỏ ý định gia nhập NATO; và phương Tây dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt.

Sự khác biệt lớn về lập trường như vậy khiến các nhà quan sát nhận định, nếu hội nghị Alaska không đạt tiến triển, vòng đàm phán ba bên sẽ khó diễn ra ngay lập tức.

Dù vậy, việc ông Trump công khai nhắc tới khả năng này cho thấy Washington muốn để ngỏ một lộ trình ngoại giao song song với các biện pháp gây sức ép, từ gia tăng trừng phạt tới áp dụng thuế quan mới.

Các lãnh đạo châu Âu, dù dè chừng trước sự linh hoạt của ông Trump, vẫn đánh giá cao nỗ lực duy trì kênh đối thoại, bởi có lẽ ông Trump đã nhận thức rõ rằng “không có châu Âu, sẽ rất khó để đạt giải pháp cho Ukraine” như nhà phân tích Lucian Kim thuộc International Crisis Group nhận định với đài Al Jazeera.

TRẦN ĐẮC LUÂN