Thanh âm hy vọng giữa Gaza hoang tàn

Lớp học đặc biệt

Tại thành phố Gaza, trung tâm đô thị lớn ở miền bắc dải đất ven biển Gaza, nơi tiếng bom đạn trở thành nỗi ám ảnh thường trực, một lều tạm lại vang vọng âm thanh khác: Tiếng hát non trẻ cất lên, hòa cùng tiếng nhạc cụ và những bè trầm êm dịu. Đó là lớp học đặc biệt của Nhạc viện quốc gia Edward Said, được tổ chức vào những ngày đầu tháng 8/2025.

Những giáo viên của nhạc viện vẫn miệt mài tại lớp học âm nhạc tại các trại tị nạn dột nát và tòa nhà bị phá hủy ngay cả sau khi các trận không kích của Israel phá hủy cơ sở chính của nhạc viện trong trung tâm thành phố.

Với những em nhỏ phải rời bỏ nhà cửa đi sơ tán, căn lều tràn ngập âm nhạc giờ đây trở thành khoảng khắc vui tươi hiếm hoi giữa cuộc sống nhuốm màu xám, khi những ngày đến trường hay vui chơi ở công viên trở thành ký ức xa vời.

“Khi chơi nhạc, em cảm giác như mình đang bay. Âm nhạc cho em hy vọng và xoa dịu nỗi sợ hãi”, Rifan al-Qassas (15 tuổi) chia sẻ với Reuters trong khi đôi bàn tay gầy guộc của em say sưa lướt trên dây đàn. Cô bé này bắt đầu học đàn oud, nhạc cụ truyền thống được sử dụng rộng rãi ở các nước Arab, từ năm 9 tuổi và mơ ước một ngày nào đó có thể trình diễn ở nước ngoài. Nhưng hiện tại, Rifan cùng các bạn phải học tại một tòa nhà bị bom phá, tường chi chít vết đạn, cửa sổ vỡ vụn.

Nhạc viện Edward Said được thành lập ở Bờ Tây, mở chi nhánh tại Gaza từ 13 năm trước, trở thành mạch sống văn hóa hiếm hoi tại dải đất này. Trước xung đột, những học sinh xuất sắc đôi khi được cấp phép ra khỏi Gaza để tham gia Dàn nhạc Thanh niên Palestine, nhóm nhạc lưu diễn của nhạc viện, hoặc biểu diễn trong các buổi hòa nhạc mang màu sắc truyền thống Arab lẫn cổ điển phương Tây. Giờ đây, sau gần hai năm xung đột, một số học sinh đã thiệt mạng.

Gieo mầm hy vọng

Dẫu muôn vàn thiếu thốn và hiểm nguy, hơn chục học sinh vẫn tụ tập dưới mái bạt rung bần bật theo gió để tập đàn, tập hát. Ngoài lều, ba nữ sinh chơi bản “Greensleeves” bằng guitar; một nhóm khác gõ trống tay Trung Đông.

Nhiều nhạc cụ đã mất hoặc hư hỏng, buộc giáo viên phải mua lại từ người tị nạn hoặc thậm chí phải tự chế nhạc cụ gõ từ hộp sắt và thùng nhựa. Những buổi học, những buổi biểu diễn nhỏ trở thành điểm sáng hiếm hoi giữa một Gaza ngập chìm trong tiếng bom.

Sau khi một lệnh ngừng bắn ngắn ngủi bắt đầu vào tháng 1/2025, anh Ahmed Abu Amsha, giáo viên dạy guitar và violin với nụ cười hiền hậu, trở về thành phố Gaza, tiếp tục mở lớp dạy oud, guitar, trống tay và sáo ney. Cùng đồng nghiệp, ông đem âm nhạc vào lều tị nạn, trường mẫu giáo và các lớp học ở nam và trung Gaza. Tháng 6/2025, nhạc viện ghi nhận gần 600 học viên được giảng dạy bởi 12 nhạc công và 3 giáo viên thanh nhạc.

Trong thành phố, hầu hết dân cư chen chúc trong trại tị nạn, thiếu lương thực, nước sạch và thuốc men. Nhiều học sinh phải vượt qua cơn đói, kiệt sức để đến lớp.

Sarah al-Suwairki (20 tuổi) mê guitar và đặc biệt yêu nhạc rock tâm sự: “Đôi khi vì đói và mệt, tôi không thể đi bộ đến lớp, nhưng chính tình yêu âm nhạc đã níu giữ tôi ở lại”.

Các chuyên gia âm nhạc trị liệu như Elizabeth Coombes từ Đại học South Wales (Vương quốc Anh), nhận định âm nhạc có thể giúp trẻ em vùng xung đột giảm căng thẳng, hàn gắn những tổn thương tinh thần sau mất mát và thiếu thốn, tăng cảm giác gắn kết và khơi lại trí tưởng tượng.

Còn đối với anh Ismail Daoud (45 tuổi), thầy dạy oud, giá trị của âm nhạc vượt trên những nốt nhạc: “Nhạc cụ là linh hồn của người chơi, là người bạn, là bản thể và tri âm”.

Hiện giáo viên và học sinh nhạc viện rất lo sợ về đợt sơ tán mới sau quyết định gây tranh cãi gần đây của nội các Israel về kế hoạch chiếm đóng toàn bộ thành phố Gaza, một toan tính “đổ thêm dầu” vào “chảo lửa” Trung Đông đang không ngừng sôi sục.

Câu chuyện về những lớp học âm nhạc đặc biệt ở Gaza như truyền đi thông điệp mạnh mẽ: Xung đột có thể cướp đi nhà cửa và mạng sống, nhưng không thể dập tắt khát vọng sống và niềm tin vào ngày mai về giai điệu hòa bình và hàn gắn

THƯ LÊ