Nơi nghệ thuật hồi sinh từ đất
Trong ngôi làng nhỏ Giverny, các nỗ lực thầm lặng đang diễn ra mỗi ngày để cứu những bông hoa từng truyền cảm hứng cho danh họa Claude Monet - một trong những họa sĩ sáng lập và tiêu biểu nhất của trường phái Ấn tượng - khi mỗi năm lại có khoảng 10 giống hoa ở đây biến mất khỏi thế giới.
Mỗi mùa đông, ông Jean-Marie Avisard lại ngồi trước đống catalog hạt giống và chuẩn bị cho một sự thất vọng. Nhà làm vườn kỳ cựu 59 tuổi này biết rằng ông phải trồng ít nhất 520.000 cây để tái tạo khu vườn lịch sử Giverny - nơi từng nuôi dưỡng những kiệt tác hoa súng của Claude Monet. Nhưng thực tế khắc nghiệt là cứ mỗi năm trôi qua, ít nhất 10 giống hoa mà ông đã chọn năm trước sẽ biến mất khỏi thị trường, như thể chính thiên nhiên đang xóa dần dấu vết của một thiên tài.
Cuộc săn lùng hoa cổ
Câu chuyện về sự kiên trì của ông Avisard bắt đầu từ niềm say mê loài phong lữ Pelargonium - họ hàng của hoa phong lữ thảo từng được Monet trồng thành những luống đỏ và hồng cam rực rỡ trước ngôi nhà sơn màu hồng của ông.
Các bức ảnh cũ cho thấy những bông hoa này từng vươn cao đến thắt lưng của họa sĩ, thậm chí đến vai ông vào một số năm. Ngày nay, các giống pelargonium chỉ còn nhô lên khỏi chậu cửa sổ; những phiên bản cao, xum xuê ngày xưa không còn tồn tại trên thị trường nữa.
“Bạn không thể mua chúng ở bất kỳ đâu”, ông Avisard thở dài. “Đưa chúng trở lại sẽ giống như một sự hồi sinh”. Cuộc săn lùng kéo dài nhiều năm của ông qua các khu vườn tư nhân và công cộng cuối cùng đã được đền đáp vào năm 2018, khi ông phát hiện ra giống cây cần thiết tại Chèvreloup, một vườn thực vật phía bắc Versailles.
Như xu hướng thời trang, sở thích của con người về hoa cũng thay đổi theo thời gian. Khi Monet chuyển đến Giverny năm 1883, các vườn ươm tràn ngập những loài hoa thời Victoria như hoa violet, cúc vạn thọ tây, hoa loa kèn và lay ơn. Nhiều giống hoa yêu thích của ông từ đó đã tuyệt chủng hoặc bị biến đổi đáng kể khi người ta đòi hỏi cả cây cứng cáp hơn và hoa nở to hơn.
800.000 đôi mắt chờ đợi
Trong khi nhà làm vườn Avisard vật lộn với việc tìm kiếm những giống hoa cổ, ông còn phải đối mặt với một thách thức không kém phần khó khăn khác là duy trì khu vườn trong trạng thái hoàn hảo cho gần 800.000 du khách đổ về mỗi năm trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10. “Thật phức tạp”, ông Avisard thừa nhận, “bởi vì du khách phải cảm thấy như họ đang ở trong tranh của Monet”.
Đội ngũ hiện tại của ông Avisard gồm 12 nhà làm vườn, gấp đôi số người mà Monet từng thuê, cùng 54 nhân viên khác trong mùa cao điểm. Khác với hầu hết các khu vườn khác, Giverny phải duy trì trạng thái “đỉnh cao vĩnh cửu” - một trạng thái xứng đáng để chụp ảnh mà Monet hướng tới nhưng hiếm khi đạt được vì hoa có chu kỳ nở và tàn tự nhiên.
Để làm được điều này, đội ngũ làm vườn đã áp dụng những công nghệ mà bản thân Monet chưa từng được trải nghiệm: hệ thống tưới ngầm giúp bảo vệ chồi tử đằng khỏi chết vì sương muộn mùa xuân; và thiết bị phát âm thanh đặt gần ao để xua đuổi chuột chũi nước, loài gặm nhấm ở sông vốn rất ưa gặm thân hoa súng.
Những người làm vườn này còn phải đối mặt với một hệ sinh thái biến đổi khó lường: những mùa đông ẩm ướt hơn, nối tiếp bởi mùa hè nóng và khô, khiến các đàn rệp yêu thích hoa sen cạn xuất hiện sớm hơn. Bên cạnh đó là thách thức rất thực tế trong việc kiểm soát đám đông, khi mỗi năm có gần 800.000 du khách ghé thăm.
Nhưng có lẽ thách thức lớn nhất lại đến từ chính sự biến đổi của thiên nhiên. Một cây tần bì cổ thụ đứng uy nghi bên bờ sông Ru đang mắc bệnh, và các nhà làm vườn có thể sẽ phải chặt bỏ vào mùa đông tới. Loài tần bì vốn từng phổ biến khắp châu Âu, nhưng từ những năm 1990 đã dần bị đẩy tới bờ vực tuyệt chủng bởi một loài mọt xâm lấn có nguồn gốc châu Á và một loại nấm được phát hiện lần đầu vào năm 2006.
“Nghệ thuật ở đây không giống như một bảo tàng”, bà Claudette Lindsay, người đã sống gần 40 năm trong ngôi nhà hồng hai tầng ở rìa phía đông khu vườn, chia sẻ. “Nó thay đổi mọi lúc”.
Di sản 23 triệu USD
Để tái tạo thế giới của Monet từ một “vùng đất hoang” như nhà làm vườn tiền nhiệm Gilbert Vahé mô tả khu vườn năm 1977, các nhà tài trợ tư nhân chủ yếu từ Mỹ đã đóng góp khoảng 23 triệu USD.
Khu vườn rộng khoảng 1,62 hecta được chia thành khu Clos Normand với 38 luống hoa hình chữ nhật xếp liền kề, trồng theo các gam màu đơn sắc chuyển dần từ xanh đen sang tím, đỏ, cam, vàng rồi trắng - tựa như một bảng màu rung động trong gió. Con đường chính Grande Allée rộng 6,71m chia đôi không gian rực rỡ ấy, dẫn tới cây cầu xanh dài 5,49m bắc qua ao - khung cảnh biểu tượng xuất hiện trong hàng trăm bức tranh hoa súng mà Monet đã say mê vẽ ít nhất 200 lần.