Đà Nẵng đã góp phần tạo ra bước ngoặt lịch sử của dân tộc Việt Nam

Chỉ trong vòng nửa tháng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng cộng sản Việt Nam) và Mặt trận Việt Minh, toàn thể nhân dân ta từ Bắc chí Nam đã vùng lên giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và bộ máy tay sai, chấm dứt ách đô hộ gần một thế kỷ của thực dân Pháp, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.

Sẵn sàng chờ thời cơ

Ở Quảng Nam - Đà Nẵng lúc bấy giờ, phong trào cách mạng vốn đã có truyền thống bền bỉ từ những năm 1930. Tổ chức Đảng và các tổ chức Việt Minh sớm được xây dựng từ miền núi Hiên, Giằng, Tiên Phước đến đồng bằng Điện Bàn, Hội An, Hòa Vang, Thanh Khê… Tinh thần yêu nước, căm thù sự áp bức của thực dân, phong kiến của nhân dân ta đã tạo nên một khí thế sục sôi, sẵn sàng vùng lên khi thời cơ đến.

Giữa tháng 8/1945, khi phát xít Nhật đầu hàng đồng minh (15/8/1945), chính quyền bù nhìn ở các địa phương rơi vào tình trạng tê liệt. Ngay lập tức, tin Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc phát lệnh Tổng khởi nghĩa được chuyển về Quảng Nam - Đà Nẵng qua hệ thống liên lạc bí mật của Mặt trận Việt Minh.

Ban cán sự Đảng tỉnh Quảng Nam và các tổ chức Việt Minh họp khẩn tại vùng căn cứ Tiên Phước, thống nhất chủ trương phát động khởi nghĩa giành chính quyền toàn tỉnh. Lực lượng tự vệ vũ trang, du kích địa phương được lệnh tập kết, chuẩn bị chiếm các cơ quan đầu não của địch.

Nhanh chóng giành chính quyền

Ngày 17/8/1945, ở Điện Bàn, lực lượng cách mạng tổ chức mít tinh lớn tại chợ Vĩnh Điện. Sau đó, hàng nghìn người mang theo cờ đỏ sao vàng, gậy gộc, dao mác kéo đến trụ sở chính quyền, buộc tri huyện giao nộp ấn tín, vũ khí. Các đồn lính bảo an nhanh chóng bị giải tán.

Ở Duy Xuyên, phong trào cũng bùng lên mạnh mẽ. Lực lượng quần chúng chiếm kho thóc, phát cho dân nghèo, tịch thu tài sản của chính quyền tay sai và tuyên bố chính quyền thuộc về Việt Minh.

Thăng Bình, Tam Kỳ, Tiên Phước… cũng đồng loạt khởi nghĩa. Các đội tự vệ áp sát dinh quận trưởng, trụ sở cảnh sát, bưu điện, bắt giam những tên thân Nhật, thu toàn bộ hồ sơ, ấn tín và vũ khí.

Ngày 18/8/1945, lực lượng cách mạng từ các huyện kéo về Hội An, lúc đó là tỉnh lỵ Quảng Nam. Một cuộc mít tinh lớn tại quảng trường thị xã đã trở thành cuộc biểu dương lực lượng. Dưới sức ép của hàng nghìn người, Tỉnh trưởng và toàn bộ bộ máy chính quyền bù nhìn tuyên bố đầu hàng, bàn giao chính quyền cho Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời. Lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên trước trụ sở tỉnh, báo hiệu chính quyền về tay nhân dân.

Tại Đà Nẵng, ta xác định đây là nơi quân Nhật tập trung đông nên nếu để xảy ra đụng độ với Nhật sẽ rất dễ gây đổ máu. Vì thế, Ban khởi nghĩa chỉ đạo phải thận trọng trong khởi nghĩa ở nội đô, còn với khu Đông và khu Tây vẫn tiến hành khởi nghĩa từng phần và thành lập chính quyền cách mạng để cô lập chính quyền tay sai thân Nhật ở nội thành.

Sáng sớm ngày 22/8/1945, hàng nghìn đồng bào vùng Mỹ Khê tham dự ngày hội khởi nghĩa. Đây là xã giành chính quyền sớm nhất ở khu Đông Đà Nẵng. Tiếp đó, các xã ở khu Đông, khu Tây thực hiện khởi nghĩa từng phần.

Ở nội thành, 8 giờ sáng 26/8/1945, tiếng còi tầm báo giờ làm việc buổi sáng của thành phố cất lên cũng là lệnh tổng khởi nghĩa toàn thành phố. Cán bộ Việt Minh tại các cơ sở tập hợp lực lượng, treo cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ… đọc lệnh khởi nghĩa, tuyên bố xóa bỏ bộ máy điều hành cũ, thiết lập ban điều hành mới của cách mạng. Đến 9 giờ sáng, lực lượng khởi nghĩa đã chiếm lĩnh tất cả công sở trong thành phố, quyền lực chuyển sang tay Ủy ban Nhân dân Cách mạng thị xã Đà Nẵng.

Minh chứng sức mạnh đoàn kết toàn dân

Cuộc khởi nghĩa ở Quảng Nam - Đà Nẵng thành công nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa: Việt Minh, cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo khởi nghĩa, với lực lượng vũ trang địa phương - tự vệ, du kích, công nhân bến cảng, thợ máy, thanh niên, học sinh… giữ vai trò xung kích, và quần chúng nhân dân - nông dân, tiểu thương, ngư dân, trí thức, tu sĩ… hưởng ứng mạnh mẽ, tạo nên sức mạnh áp đảo.

Trong những ngày đó, ở đâu cũng vang lên tiếng hô “Việt Nam độc lập muôn năm!”, “Ủng hộ Việt Minh!”, không khí sục sôi như ngày hội lớn của dân tộc.

Như vậy, trong Cách mạng Tháng Tám, toàn bộ chính quyền tỉnh Quảng Nam và Đà Nẵng đã về tay nhân dân mà hầu như không đổ máu. Thành quả này đã góp phần cùng cả nước làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (2/9/1945).

Chiến thắng ấy là kết quả của sự đoàn kết sắt son, từ nông dân, công nhân, trí thức đến các tầng lớp tiểu thương, học sinh, thanh niên. Ở Đà Nẵng, lực lượng công nhân bến cảng, thợ máy, thợ in… đã tham gia tích cực vào việc chiếm lĩnh các cơ sở trọng yếu. Tại các làng ven sông Hàn, ven biển Sơn Trà, hàng ngàn ngư dân bỏ lưới, cầm gậy, giáo mác theo đoàn người tiến vào thị xã.

Nhân dân Quảng Nam - Đà Nẵng lúc bấy giờ đã chứng minh rằng sức mạnh của quần chúng, khi được tổ chức và lãnh đạo đúng đắn, có thể xoay chuyển cục diện lịch sử.

Cách mạng Tháng Tám 1945 ở Quảng Nam - Đà Nẵng không chỉ là một phần của thắng lợi chung cả nước, mà còn khẳng định truyền thống yêu nước, tinh thần kiên cường của vùng đất “trung dũng kiên cường”. Sự kiện đó cùng với các địa phương khác đã góp phần khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước độc lập đầu tiên ở Đông Nam Á, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc.

Từ đây, nhân dân Quảng Nam - Đà Nẵng, cũng như đồng bào cả nước, bước vào một thời kỳ mới, thời kỳ tự mình làm chủ vận mệnh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thắng lợi Cách mạng Tháng Tám 1945 mãi mãi là nguồn động viên, cổ vũ mạnh mẽ để các thế hệ hôm nay và mai sau tiếp nối truyền thống, giữ vững độc lập, tự do mà cha anh đã đánh đổi bằng máu xương.

LÊ MINH HÙNG