Nhật Bản sẽ xây dựng mạng lưới cung ứng chiến lược tại Đông Nam Á
Nhật Bản có bước chuyển đáng chú ý trong chính sách an ninh kinh tế với việc hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt ở Đông Nam Á và các thị trường mới nổi, nhằm hình thành chuỗi cung ứng bảo đảm tính tự chủ chiến lược.
Theo Nikkei Asia, chính phủ Nhật Bản dự kiến trình sửa đổi luật an ninh kinh tế năm 2026, cho phép cung cấp vốn và cơ chế hỗ trợ cho các dự án đầu tư ở ngoài lãnh thổ.
Nếu được thông qua sẽ là thay đổi lớn so với định hướng ban đầu của đạo luật năm 2022 dưới thời cựu Thủ tướng Fumio Kishida, vốn tập trung gần như tuyệt đối vào tăng cường sản xuất trong nước.
Luật an ninh kinh tế hiện hành cho phép trợ cấp sản phẩm trọng yếu trong 12 lĩnh vực, tiêu biểu như bán dẫn, pin, năng lượng và vật liệu chiến lược nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu. Gần như toàn bộ gói hỗ trợ cho đến nay đều dồn cho các dự án tại Nhật Bản.
Thực tế cho thấy nhiều mặt hàng có chuỗi giá trị quá phức tạp để một quốc gia đơn lẻ tự xây dựng trọn vẹn. Đó là lý do nước này quyết định dịch chuyển từ chiến lược ưu tiên nội địa sang mô hình liên kết với “quốc gia thân thiện” (friend-shoring).
Trong định hướng sửa đổi, các lĩnh vực được ưu tiên mở rộng sẽ bao gồm bán dẫn, đất hiếm, đóng tàu và hạ tầng số vốn đóng vai trò thiết yếu đối với an ninh kinh tế quốc gia.
Cơ chế hỗ trợ mới hướng đến bao trùm từ nghiên cứu - phát triển đến thương mại hóa, giúp giảm đáng kể rủi ro tài chính cho khu vực tư nhân. Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC), tổ chức nhà nước có kinh nghiệm hỗ trợ doanh nghiệp ra nước ngoài sẽ tham gia cấp vốn và đồng hành triển khai.
Một điểm đáng chú ý khác là kế hoạch mở rộng sang hạ tầng số, trong đó có 5G tốc độ cao và khuyến khích mô hình đối tác công - tư, hợp tác chặt chẽ với chính quyền và doanh nghiệp tại nước sở tại, qua đó tính toán “neo” chuỗi cung ứng trên 3 trụ cột: vốn, công nghệ lẫn quy chuẩn vận hành.
Song song với chuỗi cung ứng vật chất, Nhật Bản siết chặt khung pháp lý về dữ liệu gắn liền an ninh kinh tế thông qua áp đặt quy định bắt buộc đối với doanh nghiệp xử lý dữ liệu nhạy cảm gồm tài chính, y tế, bộ gen, vị trí và sinh trắc học.
Trọng tâm là các trung tâm dữ liệu và dịch vụ điện toán đám mây, với mục tiêu ngăn ngừa rò rỉ thông tin, tạo lớp “lá chắn số”, yếu tố không thể thiếu khi sản xuất, logistics và tài chính toàn cầu ngày càng số hóa và liên thông.
Tính toán này diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về tài nguyên và công nghệ gay gắt. Thuế quan mới của Mỹ tái định hình dòng chảy chuỗi cung ứng, trong khi Trung Quốc tăng cường đầu tư hạ tầng tại các nước đang phát triển. Với kế hoạch mới, Nhật Bản tìm cách tái định vị vai trò trong các phân khúc chiến lược thông qua mạng lưới cung ứng trải rộng.
Đối với các thị trường mới nổi, kế hoạch của Nhật Bản mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn ổn định, công nghệ tiên tiến và chuẩn mực quản trị chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, đi kèm là yêu cầu khắt khe về bảo mật dữ liệu, minh bạch vận hành và tuân thủ quy chuẩn quốc tế.
Đối với doanh nghiệp Nhật Bản, lợi ích lại khá rõ ràng với sự bảo đảm về khung pháp lý dài hạn cùng cơ chế chia sẻ rủi ro từ chính phủ có thể thúc đẩy quyết định đầu tư ở những lĩnh vực vốn đòi hỏi chu kỳ vốn lớn và dễ chịu tác động chính sách.