“Nghĩa địa” CO2 thương mại đầu tiên trên thế giới
Tại Na Uy, liên minh Northern Lights gần đây khởi động hoạt động của dự án lưu trữ carbon thương mại đầu tiên trên thế giới, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu.
Với đợt “tiêm” CO2 đầu tiên xuống đáy Biển Bắc, nhân loại đã tiến thêm một bước dài trong việc hiện thực hóa công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) trên quy mô công nghiệp.
Northern Lights là dự án do 3 tập đoàn dầu khí hàng đầu thế giới gồm Equinor (Na Uy), Shell (Anh - Hà Lan) và TotalEnergies (Pháp) - phối hợp triển khai. Mục tiêu là thu giữ CO2 từ các cơ sở công nghiệp khắp châu Âu, vận chuyển và chôn lấp dưới lòng đại dương, ngăn chặn khí thải gây hiệu ứng nhà kính thoát vào khí quyển.
Theo ông Tim Heijn, Giám đốc điều hành Northern Lights, đợt tiêm thử nghiệm đầu tiên đã thành công, lượng CO2 được lưu giữ an toàn trong bể chứa dưới lòng biển. Đây không chỉ là minh chứng cho tính khả thi của công nghệ CCS mà còn mở ra kỳ vọng mới cho các ngành công nghiệp khó khử carbon như sản xuất thép hay xi măng.
Quy trình được thiết kế tinh gọn: Sau khi được thu giữ tại nguồn, CO2 được làm lạnh thành dạng lỏng rồi vận chuyển bằng tàu chuyên dụng đến nhà ga Oygarden gần thành phố Bergen (Na Uy). Tại đây, khí được chuyển vào các bồn chứa lớn và bơm qua đường ống dài 110km, đưa xuống độ sâu khoảng 2,6km dưới đáy Biển Bắc. Ở tầng địa chất ổn định này, CO2 sẽ được lưu trữ vĩnh viễn, giảm thiểu rủi ro rò rỉ.
Nguồn CO2 đầu tiên trong dự án đến từ nhà máy xi măng Heidelberg Materials (Đức), đặt tại Brevik ở đông nam Na Uy. Việc chọn một ngành phát thải lớn và khó thay thế công nghệ như xi măng cho thấy Northern Lights tập trung đúng vào điểm yếu của quá trình khử carbon toàn cầu.
Dù được kỳ vọng lớn, CCS vẫn là công nghệ phức tạp và đắt đỏ khi chi phí thu giữ, vận chuyển và lưu trữ CO2 cao hơn nhiều so với mua tín chỉ carbon trong hệ thống thương mại khí thải châu Âu (ETS).
Do đó, nếu không có sự hỗ trợ tài chính từ chính phủ, các doanh nghiệp khó tự nguyện lựa chọn CCS. Chính phủ Na Uy đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm tài chính và rủi ro cho Northern Lights. Đây cũng là lý do mà dự án được triển khai thành công sớm hơn nhiều sáng kiến khác trên thế giới.
Đến nay, Northern Lights đã ký hợp đồng thương mại với 3 khách hàng lớn tại châu Âu, đó là: Nhà máy amoniac Yara (Hà Lan); Hai nhà máy nhiên liệu sinh học Orsted (Đan Mạch); Nhà máy điện nhiệt Stockholm Exergi (Thụy Điển).
Nhờ các hợp đồng này cùng sự hậu thuẫn của nhà nước, dự án có công suất lưu trữ ban đầu 1,5 triệu tấn CO2 mỗi năm. Kế hoạch trong thập kỷ này là mở rộng lên 5 triệu tấn/năm, biến Northern Lights thành trung tâm lưu trữ carbon lớn nhất châu Âu.
CCS không còn chỉ là công nghệ thử nghiệm mà đã bước vào giai đoạn thương mại hóa. Nếu được nhân rộng, mô hình này có thể giúp châu Âu và thế giới giảm đáng kể lượng khí thải từ những ngành công nghiệp “khó khử carbon”, lĩnh vực vốn đóng góp gần 30% tổng lượng CO2 toàn cầu.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia chạy đua để đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, thành công của Na Uy sẽ là “kim chỉ nam” để các nền kinh tế khác cân nhắc đầu tư vào CCS, bên cạnh các giải pháp năng lượng tái tạo và cải tiến hiệu quả sử dụng năng lượng.