Nhớ về Dũng sĩ Đặng Công Thật

Nối gót truyền thống gia đình

Đặng Công Thật lúc nhỏ có tên là Đặng Sâm, Đặng Công Tấn. Ông sinh vào ngày 21/3/1935, tại thôn Bình Hòa, xã Bình Huề, nay là xã Hiệp Đức, thành phố Đà Nẵng, trong một gia đình nông dân, đông anh em.

Đặng Công Thật có cha là ông Đặng Bái, mẹ là bà Phạm Thị Trương, đều tham gia hoạt động cách mạng và bị địch bắt giam cầm. Đặng Công Thật có anh trai là Đặng Mân (SN 1933), cùng hai em gái là Đặng Thị Ánh (SN 1947) và Đặng Thị Hồng (SN 1950) đều là liệt sĩ.

Qua nghiên cứu tài liệu lưu giữ tại Cơ quan Quân sự huyện Hiệp Đức (cũ) và các nguồn thông tin khác, thì tháng 5/1950, lúc 15 tuổi, Đặng Công Thật bắt đầu tham gia hoạt động bí mật trong đường dây cơ sở của các ông Phạm Gạo, Đặng Xuân Sinh.

Tháng 3/1953, lúc 18 tuổi, Đặng Công Thật được cấp ủy Đảng phân công làm Phó Bí thư Đoàn thanh niên Cứu quốc xã Quế Tân.

Đầu năm 1955, địch bắt đầu đánh phá ác liệt, xã Quế Tân được chia thành các xã Sơn Bình, Sơn Hiệp và Sơn Tân. Đặng Công Thật tiếp tục tham gia hoạt động cơ sở bí mật tại xã Sơn Bình.

Tháng 9/1958, cơ sở bị lộ, ông bị địch bắt đưa xuống giam tại nhà lao Hội An. Sau thời gian, không khai thác tìm ra được manh mối gì nên đến tháng 9/1959 buộc chúng phải trả tự do cho ông. Về quê nhà ông tiếp tục tham gia phục vụ kháng chiến.

Ngày 20/9/1960, sau trận đánh lớn của bộ đội ta vào Chi khu Hiệp Đức, Đặng Công Thật trong số 30 thanh niên xã Sơn Bình hăng hái lên đường gia nhập lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, được biên chế vào đơn vị đặc công H29.

Ông cùng đơn vị đã lập nên nhiều chiến công vang dội, như: Ngày 28/9/1960 tổ chức tập kích cứ điểm Botxit, huyện Giằng (huyện Nam Giang cũ), tiêu diệt gọn đại đội bảo an. Tháng 10/1960 phối hợp với đơn vị đặc công H30 tập kích cứ điểm địch ở GaLau, huyện Hiên (huyện Đông Giang và Tây Giang cũ), tiêu diệt hoàn toàn quân địch tại đây. Tháng 9/1961 tập kích tiêu diệt trung đội lính Bảo an tại đồi Phò Nam, thuộc địa phận xã Hòa Liên, huyện Hòa Vang (cũ).

Anh dũng hy sinh

Đầu năm 1962, vùng đồng bằng tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng bị bọn địch đánh phá khốc liệt. Chủ trương của Tỉnh ủy lúc này là phát động phong trào quần chúng nổi dậy diệt ác, phá kìm, mở rộng phong trào cách mạng, vận động thanh niên lên đường nhập ngũ, bổ sung lực lượng cho quân giải phóng.

Theo chủ trương của Tỉnh ủy và mệnh lệnh của Bộ Chỉ huy Tỉnh đội Quảng Nam - Đà Nẵng, tổ đặc công thuộc đơn vị H29 gồm 7 đồng chí, do đồng chí Lê Tấn Viễn làm đội trưởng, đồng chí Võ Như Hưng làm đội phó, các chiến sĩ gồm Đặng Công Thật, Nguyễn Rìu, Nguyễn Sĩ, Trần Thọ, Trần Đại Nghĩa cùng 3 cán bộ huyện Điện Bàn là Võ Tiến, Lê Tựu, Đặng Bảo Chí làm nhiệm vụ lót quân.

Theo kế hoạch, đúng 16 giờ ngày 26/4/1962 tổ đặc công tập kích, đánh bọn ngụy quân, ngụy quyền ở xã Điện Ngọc, để sau đó, cấp trên chi viện lực lượng đánh vào Điện Nam, Điện Dương làm chủ vùng cát Điện Bàn.

Thực hiện kế hoạch đề ra, tối 25/4/1962, tổ đặc công vượt sông Tứ Câu tiến về cơ sở vùng cát Điện Ngọc; đúng 3 giờ sáng ngày 26/4/1962 đã đến được cơ sở giấu quân.

Nhưng trong quá trình chuyển quân của ta bị địch phát hiện, nên vào khoảng 8 giờ sáng ngày 26/4, bọn địch huy động đại đội biệt kích từ Non Nước kéo vào, 2 đại đội biệt kích Tây Hồ từ Hội An kéo ra, cùng với 3 tổng đoàn Bảo an, Dân vệ, Thanh niên Cộng hòa với quân số gần 2.000 tên, tập trung bao vây tổ công tác của ta.

Lúc này, Đặng Công Thật cùng tổ đặc công và 3 đồng chí trong Đội công tác Điện Bàn nhanh chóng lợi dụng địa hình, địa vật, chiếm lĩnh mỏm cao nổng cát, triển khai đội hình đánh địch.

Địch đưa quân tiến vào nổng cát, đội công tác nổ súng phản công quyết liệt, buộc chúng phải lui về vị trí cũ, chờ chi viện. Sau đó, bọn chúng lại tiếp tục dồn dập tổ chức 4 đợt tấn công nữa, nhưng với sự kháng cự ngoan cường của toàn đội buộc chúng phải tháo lui.

Trong tình thế hiểm nghèo, tổ đặc công quyết định di chuyển đội hình sang thôn 2, xã Điện Ngọc để rút lui, bảo toàn lực lượng. Nhưng địch phát hiện, chúng lập tức đưa quân ngăn chặn và điều động thêm 2 đại đội biệt kích phối hợp bao vây.

Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng khốc liệt, đồng chí Nguyễn Sĩ và đồng chí Trần Thọ hy sinh, 8 đồng chí còn lại tiếp tục chiến đấu giữa vòng vây của cả tiểu đoàn địch, quân số hơn đến gấp 200 lần.

Trước sự tấn công ồ ạt của quân địch, tổ đặc công nhanh chóng cơ động xuống một cái giếng cạn, còn gọi là giếng nhà Nhì, có đường kính rộng khoảng 6,6m, sâu chừng 2m, chung quanh là những bụi dứa rậm rạp, cao quá đầu người.

Với những khẩu súng tuyn, súng tam-xông và khoảng 40kg thuốc nổ TNT, tổ đặc công đã cầm cự và đánh lui 6 đợt tấn công nữa của địch. Cuộc chiến đấu không cân sức đã diễn ra suốt 4 tiếng đồng hồ cho đến khi trời sắp tối, đội công tác của ta đã tiêu diệt và làm bị thương hàng trăm tên địch.

Lúc bấy giờ có thêm hai đồng chí Trần Đại Nghĩa và Lê Tựu hy sinh. Các đồng chí Võ Như Hưng, Võ Tiến, Lê Tấn Viễn, Nguyễn Rìu bị thương nặng. Lúc này các anh mới bí mật dìu nhau thoát khỏi vòng vây của địch.

Chiến sĩ Đặng Công Thật băng qua làn hỏa lực dày đặc của địch, tiến đến chiếm lĩnh mỏm cao đồi cát. Khi quân địch vừa đến gần, đồng chí nhấn cò súng tiêu diệt tên đi đầu, cướp lấy khẩu súng trung liên bắn xối xả vào đội hình địch, tiêu diệt và làm bị thương nhiều tên khác.

Trong lúc đang hăng say chiến đấu, một tốp quân địch từ phía sau ập đến nã đạn tới tấp. Chiến sĩ Đặng Công Thật hy sinh, trên tay vẫn còn ôm khẩu súng trung liên thu được của địch.

Tuy bị tổn thất nặng nề, nhưng cuộc chiến đấu ấy đã để lại tiếng vang lớn trên khắp chiến trường Trung Trung Bộ, được Mặt trận Dân tộc giải phóng khu Trung Trung Bộ phong tặng Danh hiệu Bảy dũng sĩ Điện Ngọc và Huân chương Giải phóng hạng Nhất.

Điểm giếng cạn đã được Nhà nước công nhận Di tích lịch sử cấp quốc gia. Tượng đài Chiến thắng Điện Ngọc cũng được xây dựng vào năm 2007 làm rạng rỡ thêm vùng đất lịch sử anh hùng này.

Năm 1977, đồng chí Đặng Công Thật được Đảng, Nhà nước truy tặng bằng Tổ quốc ghi công và công nhận liệt sĩ.

Năm 2014, đồng chí được Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

PHẠM LÂM