Tường đá cổ xưa có thể "cứu" khí hậu
Trong khi thế giới tìm kiếm giải pháp thay thế bê tông - thủ phạm gây ra 8% lượng phát thải CO2 toàn cầu, một kỹ thuật xây dựng 5.000 năm tuổi đang được hồi sinh với những lợi ích hứa hẹn về một tương lai bền vững.
.jpg)
Trên một sườn đồi ở Forestville, California, nhà thiết kế cảnh quan Christa Moné đang quan sát 16 học viên cẩn thận xếp từng viên đá mà không cần dùng đến một giọt vữa xi măng nào.
Họ đang học nghệ thuật xây tường đá khô dưới sự hướng dẫn của ông Daniel Peterson, một chuyên gia từ Minnesota (Mỹ) - kỹ thuật xây từng tạo nên các công trình Maya, thành lũy Zimbabwe và hiện đang được UNESCO công nhận là di sản văn hóa nhân loại.
Điều đáng chú ý hơn, nghệ thuật cổ xưa này đang trở thành “vũ khí” bất ngờ trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu khi bê tông - vật liệu xây dựng phổ biến nhất trên Trái Đất - đang gây ra những tác động môi trường nghiêm trọng.
Nghệ thuật vượt thời gian
Lịch sử của nghệ thuật xây tường đá khô có thể truy nguyên về tận 5.000 năm trước tại Scotland, từ thời Đồ đá, theo tạp chí Smithsonian. Kỹ thuật này đã lan rộng khắp thế giới, để lại dấu ấn trong nhiều nền văn minh vĩ đại.
Ở phương Đông, nghệ thuật xây dựng đá khô của Nhật Bản gọi là ano-zumi đã phát triển mạnh mẽ vào thế kỷ 17. Việc những bức tường này vẫn tồn tại dưới hình thức nào đó cho đến ngày nay chính là minh chứng cho sức mạnh của phương pháp xây dựng đặc biệt đó.
Bản chất của tường đá khô nằm ở sự đơn giản nhưng tinh vi trong kỹ thuật. Như ông John Shaw-Rimmington, một nghệ nhân xây tường đá khô từ Ontario (Canada) giải thích, tường đá khô được tạo nên chỉ từ những viên đá được ghép khéo léo với nhau theo cách mà bức tường không thể đổ sập.
Quy trình bắt đầu bằng việc đào một rãnh sâu khoảng 7-15 cm và lấp đầy bằng sỏi, sau đó xếp từng lớp theo nguyên tắc "một viên đá đè lên hai viên, hai viên đá đè lên một viên", tạp chí Smithsonian mô tả.
Trong quá trình xây dựng, có những loại đá đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Những viên đá xuyên tường cần phải chạy xuyên suốt từ bên này sang bên kia của bức tường, trong khi những viên đá nhỏ hình quả chanh lại giúp giữ cho cấu trúc bên trong ổn định.
Vũ khí chống khủng hoảng khí hậu
Việc tìm kiếm các giải pháp thay thế cho bê tông trở nên rất cần thiết khi ta nhìn vào những ảnh hưởng nghiêm trọng của vật liệu này với môi trường. Ngược lại, tường đá khô mang lại nhiều lợi ích cho môi trường. Đá có thể được thu thập ngay tại chỗ hoặc khai thác gần đó, và sử dụng trực tiếp mà không cần cắt thành hình dạng đồng nhất, giúp giảm lãng phí.
Cũng theo Atlantic, tuổi thọ của tường đá khô có thể lên tới hàng trăm năm, một phần vì tường được xây tốt có thể di chuyển một chút mà không bị sụp đổ khi đóng băng và tan băng, thậm chí trong động đất. Trong trường hợp tường đá bị sụp đổ, những viên đá có thể được thu thập và tái sử dụng.
UNESCO ghi nhận tường đá khô có giá trị sinh thái đặc biệt, coi đây là kỹ thuật “minh họa cho mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên”, theo Atlantic.
Ông John New, Chủ tịch Hiệp hội Xây tường đá khô Tây Scotland, chia sẻ: “Khi bạn xây tường đá, bạn trở thành một phần của môi trường. Thỏ nâu sẽ đến gần và dừng lại quan sát bạn”.
Ngay sau khi được dựng lên, tường đá đã trở thành nơi trú ngụ của côn trùng, một chỉ dấu quan trọng của đa dạng sinh học, cùng nhiều loài động vật nhỏ như chuột đồng, sóc chuột và chim sẻ.
Tuy nhiên, việc bảo tồn nghệ thuật này đang gặp nhiều thách thức. Ở Nhật Bản, nơi tường đá giúp biến 80% diện tích núi non thành vùng đất có thể sinh sống và canh tác, phần lớn những người còn giữ kỹ năng xây tường đá đơn giản nay đều đã ngoài 80 tuổi.