Ý dẫn đầu châu Âu với luật AI bảo vệ trẻ em
Quốc hội Ý vừa thông qua luật AI toàn diện đầu tiên tại châu Âu, yêu cầu trẻ dưới 14 tuổi phải có sự đồng ý của phụ huynh khi sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), đánh dấu bước ngoặt trong bảo vệ quyền trẻ em trong kỷ nguyên số.
Khi Quốc hội Ý thông qua luật AI với kết quả 77 phiếu thuận so với 55 phiếu chống vào ngày 18/9, quốc gia này đã trở thành nước đầu tiên trong Liên minh châu Âu có luật AI toàn diện. Theo Reuters, luật mới này đặt ra một yêu cầu đặc biệt quan trọng: trẻ em dưới 14 tuổi chỉ được sử dụng các hệ thống AI khi có sự đồng ý của cha mẹ. Đây không chỉ là bước tiến trong lĩnh vực công nghệ mà còn là tín hiệu mạnh mẽ về việc ưu tiên bảo vệ trẻ em trong cuộc cách mạng số đang diễn ra.
Luật mới của Ý được Thủ tướng Giorgia Meloni chủ trì xây dựng với mục tiêu thiết lập các nguyên tắc cốt lõi về việc sử dụng AI an toàn, minh bạch và lấy con người làm trung tâm, đồng thời nhấn mạnh đổi mới, an ninh mạng và bảo vệ quyền riêng tư.
Việc hạn chế quyền truy cập AI đối với trẻ em dưới 14 tuổi phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng của chính quyền Ý về tác động của công nghệ này đối với sự phát triển và quyền riêng tư của trẻ.
Thứ trưởng phụ trách chuyển đổi số Alessio Butti của Ý khẳng định với Reuters: “Luật này đưa sự đổi mới trở lại trong khuôn khổ lợi ích công cộng, hướng AI về phát triển, quyền lợi và bảo vệ toàn diện cho công dân”.
Luật AI của Ý không chỉ tập trung vào việc bảo vệ mà còn khuyến khích đổi mới thông qua các biện pháp tài chính mạnh mẽ. Chính phủ Ý đã ủy quyền lên tới 1 tỷ euro (tương đương 1,18 tỷ USD) từ quỹ đầu tư mạo hiểm được nhà nước hậu thuẫn để đầu tư vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các công ty lớn hoạt động trong lĩnh vực AI, an ninh mạng, công nghệ lượng tử và viễn thông. Dù vậy thì các nhà phê bình chính sách vẫn cho rằng nguồn lực này còn quá nhỏ so với các sáng kiến quốc tế khác.
Luật cũng áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhằm ngăn chặn việc lạm dụng AI. Cũng theo Reuters, các điều khoản hình sự mới nhắm vào việc phát tán bất hợp pháp nội dung do AI tạo ra, chẳng hạn như deepfake, có thể bị phạt tù từ 1-5 năm nếu gây ra thiệt hại. Việc sử dụng AI bất hợp pháp cũng sẽ dẫn đến các hình phạt nặng hơn đối với các tội danh bao gồm trộm cắp danh tính và gian lận.
Luật này cũng đặt ra các quy định liên ngành áp dụng cho nhiều lĩnh vực như y tế, lao động, hành chính công, tư pháp, giáo dục và thể thao, đồng thời yêu cầu mọi quyết định do AI đưa ra phải có khả năng truy xuất nguồn gốc và chịu sự giám sát của con người. Chính phủ đã chỉ định Cơ quan kỹ thuật số Italy (AgID) và Cơ quan An ninh mạng Quốc gia làm cơ quan quốc gia có thẩm quyền về phát triển AI, trong khi các cơ quan giám sát như Ngân hàng Trung ương Italy và Cơ quan quản lý thị trường Consob vẫn tiếp tục duy trì quyền hạn của mình, theo Reuters.
Việc Ý thông qua đạo luật này đã tạo tiền lệ quan trọng cho quá trình triển khai Đạo luật AI của Liên minh châu Âu (EU), đồng thời gây áp lực buộc các quốc gia thành viên khác phải xây dựng khung pháp lý tương tự. Theo quy định tại Điều 57 của Đạo luật AI EU, mỗi quốc gia thành viên phải thành lập ít nhất một “không gian thử nghiệm quản lý” (regulatory sandbox) dành cho AI ở cấp quốc gia và không gian này phải đi vào hoạt động trước tháng 8/2026.