Israel trước bài toán nhượng bộ về Gaza

Kế hoạch mới nhất cho Gaza do ông Trump khởi xướng là nỗ lực táo bạo nhằm giải quyết một trong những điểm nóng phức tạp nhất thế giới. Đối với Israel, việc cân nhắc nhượng bộ đáng kể không chỉ gắn liền với bài toán an ninh quốc gia mà còn trở thành phép thử định hình tương lai chính trị và vị thế trên bàn cờ toàn cầu.

Kế hoạch cho Gaza của ông Trump có gì mới?

Chính sách Trung Đông của Mỹ trước đây thường bị đánh giá là thiên lệch về phía bảo vệ lợi ích an ninh của đồng minh Israel và những thỏa thuận ngừng bắn mang tính tình thế.

Tuy nhiên, bản kế hoạch lần này của ông Trump được xem là toàn diện nhất, đánh dấu sự thay đổi rõ rệt khi kết hợp đồng thời 3 trụ cột then chốt: bảo đảm an ninh Israel, mở rộng viện trợ cho người Palestine và chiến lược dài hạn cho hòa bình khu vực.

Theo truyền thông quốc tế, kế hoạch bao gồm lệnh ngừng bắn lâu dài; trả tự do cho 48 con tin; cam kết của Israel không sáp nhập Bờ Tây và ngừng xây dựng khu định cư mới; giới lãnh đạo Hamas phải rời Gaza sống lưu vong; mở lại các cửa khẩu đường bộ cho viện trợ nhân đạo và cho phép người bị thương ra nước ngoài điều trị. Đây là những điều kiện chạm trực tiếp vào “lằn ranh đỏ” mà nội các Israel nhiều lần tuyên bố trước đây.

Tổng thống Trump không giấu tham vọng đạt đột phá mang tính biểu tượng. Theo CNN, ngày 28/9, ông Trump khẳng định các cuộc thảo luận đang bước vào giai đoạn cuối cùng và thông báo quan trọng có thể được đưa ra sau cuộc gặp ông Netanyahu ngày 29/9. Đây là dấu hiệu cho thấy Mỹ đặt nhiều kỳ vọng vào cơ hội lịch sử này, đồng thời gia tăng áp lực buộc Israel phải điều chỉnh lập trường cứng rắn suốt nhiều năm.

Cạnh đó, việc Washington gây sức ép mạnh mẽ với Qatar, nước đóng vai trò trung gian giải quyết xung đột ở Gaza, để thuyết phục Hamas chấp thuận kế hoạch cũng chứng minh rằng Nhà Trắng đang sử dụng mọi đòn bẩy ngoại giao sẵn có.

Cơ hội mở ra từ khủng hoảng

Không chỉ Mỹ, nhiều quốc gia Arab cũng nhanh chóng tham gia thương lượng. Theo The National, các quốc gia Arab, từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đến Ai Cập, nhanh chóng đưa ra đề xuất bổ sung, nhấn mạnh yêu cầu Israel rút quân hoàn toàn khỏi Gaza, đồng thời Hamas sẽ hạ vũ khí và chịu sự giám sát quốc tế thay vì phải giao nộp. Những điều chỉnh này cho thấy các nước Arab tìm cách cân bằng giữa lợi ích an ninh của Israel và thể diện chính trị của Hamas.

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, chính quyền Thủ tướng Netanyahu đang đứng trước thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu chấp thuận “nhượng bộ đau đớn” về vấn đề Gaza theo kế hoạch của Mỹ, họ có nguy cơ đánh mất sự ủng hộ từ phe cứng rắn trong nội các và khối cử tri bảo thủ.

Ngược lại, nếu từ chối, Israel có thể đối diện làn sóng chỉ trích mạnh hơn của dư luận quốc tế, giữa lúc các đồng minh chiến lược như Mỹ và nhiều nước Arab thúc đẩy lộ trình hòa bình mới. Chưa kể, thêm nhiều quốc gia công nhận Nhà nước Palestine và cảnh báo áp lệnh trừng phạt Israel.

Song song với sức ép ngoại giao, chính quyền Thủ tướng Israel đang đối mặt với làn sóng phản đối dâng cao trong nước. Tối 27/9, hàng chục nghìn người Israel kêu gọi chính phủ nhanh chóng ký kết thỏa thuận đưa toàn bộ con tin trở về và chấm dứt xung đột.

Dẫu vẫn tồn tại nhiều khác biệt, lần đầu tiên sau nhiều năm, Mỹ, Israel, Hamas và các quốc gia Arab cùng bàn thảo trên văn kiện chung với điều chỉnh khác nhau. Điều này phản ánh “điểm hội tụ” hiếm hoi của lợi ích các bên. Vấn đề đặt ra bây giờ là liệu Israel có dám chấp nhận thay đổi.

Điều cần lưu ý là một khi chủ động tham gia tiến trình chính trị đa chiều, Israel sẽ không còn bị nhìn nhận chỉ như một bên “cứng rắn”, mà trở thành đối tác có trách nhiệm trong các giải pháp khu vực.

THƯ LÊ