Chính phủ Mỹ đóng cửa lần đầu sau gần 7 năm

Đây là lần chính phủ Mỹ phải ngừng hoạt động đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng ngân sách kéo dài 35 ngày, đợt đóng cửa dài nhất trong lịch sử, cách đây gần 7 năm.

Vòng lặp bế tắc

Bất chấp thương lượng dồn dập, đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa vẫn không thể tìm được tiếng nói chung nhằm đảm bảo ngân sách cho chính phủ sau ngày 30/9, thời điểm kết thúc năm tài khóa. Đây không chỉ là cuộc mặc cả về chi tiêu, mà còn là tấm gương phản chiếu những rạn nứt sâu sắc trong lòng chính trường Mỹ.

Theo CNN, trước nửa đêm 30/9, cả Thượng viện lẫn Hạ viện đều không thể thông qua các phương án ngân sách của hai đảng. Mấu chốt tranh cãi xoay quanh Đạo luật Chăm sóc sức khỏe giá cả phải chăng (Obamacare).

Đảng Dân chủ khăng khăng gia hạn khoản tín dụng thuế và trợ cấp y tế mở rộng, coi đó là phần cốt lõi để bảo vệ hệ thống an sinh. Ngược lại, đảng Cộng hòa muốn tách riêng, không gắn vấn đề y tế vào dự luật chi tiêu tạm thời.

Không khí bế tắc hiện rõ tại Quốc hội khi các nghị sĩ đều thừa nhận họ không biết tình trạng đóng cửa sẽ kéo dài bao lâu.

Kể từ năm 1981, Mỹ trải qua 14 lần chính phủ đóng cửa, phần lớn chỉ kéo dài một hoặc hai ngày. Tuy nhiên, những năm gần đây xu hướng tranh cãi về ngân sách ngày càng gay gắt và chi tiêu công trở thành đòn bẩy mặc cả chính trị giữa các bên.

Những hệ lụy

Khi chính phủ Mỹ tạm ngưng hoạt động (government shutdown), khoảng 750.000 công chức phải nghỉ việc tạm thời không lương. Loạt lĩnh vực trọng yếu như nghiên cứu khoa học, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ hay công bố báo cáo thất nghiệp hằng tháng bị đình trệ.

Các dịch vụ thiết yếu như bưu chính, an sinh xã hội, Lầu Năm Góc và Bộ An ninh Nội địa vẫn duy trì, nhưng nhân viên phải làm việc trong tình trạng không lương cho đến khi có thỏa thuận mới.

Ước tính, mỗi ngày đình trệ khiến khối công chức mất khoảng 400 triệu USD tiền lương. Đợt đóng cửa kéo dài nhất (từ tháng 12/2018 đến tháng 1/2019) khiến kinh tế thiệt hại 3 tỷ USD, tương đương 0,02% GDP. Nếu tình trạng kéo dài, tiêu dùng suy giảm, niềm tin thị trường lung lay sẽ khiến kinh tế Mỹ chịu tác động dây chuyền.

Trong khi đó, theo The Telegraph, Tổng thống Trump có quan điểm gây tranh cãi khi khẳng định “rất nhiều điều tốt” có thể đến từ “shutdown” bởi theo ông, đây là cơ hội để loại chương trình và khoản chi tiêu “không mong muốn”.

Nhiều khả năng Nhà Trắng sẽ hủy bỏ một số chương trình do đảng Dân chủ hậu thuẫn và sa thải thêm nhiều công chức. Điều này càng làm gia tăng bất ổn, đặc biệt giữa lúc hơn 150.000 nhân viên liên bang đăng ký nghỉ việc tự nguyện chỉ trong tuần qua, đợt “chảy máu chất xám” lớn nhất trong vòng 80 năm, khiến nguy cơ tê liệt bộ máy hành chính trở nên nghiêm trọng hơn bao giờ hết.

Ngoài ra, các chỉ số kinh tế vĩ mô đối mặt nguy cơ gián đoạn, trong đó báo cáo việc làm tháng 9/2025 có thể bị hoãn vô thời hạn. Đây là dữ liệu then chốt giúp Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hoạch định chính sách tiền tệ. Do đó, khoảng trống thông tin vào thời điểm nhạy cảm sẽ khiến bức tranh kinh tế Mỹ sắp tới càng khó đoán định.

Cuộc khủng hoảng này không chỉ là câu chuyện nội bộ. Mỗi lần Mỹ rơi vào “shutdown”, niềm tin của thị trường toàn cầu đều bị tác động bởi quốc gia là nền kinh tế lớn nhất thế giới, đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ chủ chốt, trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn là kênh đầu tư an toàn bậc nhất.

Sự gián đoạn chi tiêu, cộng hưởng với những tranh chấp thương mại và bất đồng leo thang giữa Nhà Trắng và Fed có thể làm tăng bất ổn kinh tế toàn cầu.

Cũng cần nhắc lại rằng vào tháng 5/2025, Tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế Moody’s hạ một bậc tín nhiệm của Washington, vì vậy nguy cơ bị giáng điểm càng hiện hữu.

Kịch bản như vậy sẽ đẩy chi phí vay nợ của Mỹ tăng cao, gia tăng áp lực lên ngân sách vốn chật vật và khiến vòng xoáy khủng hoảng ngân sách - nợ công càng khó gỡ.

Tổng thống Trump và các lãnh đạo đảng Cộng hòa trong Quốc hội đang tìm cách gia hạn chi tiêu hiện tại để duy trì ngân sách chính phủ đến ngày 21/11. Biện pháp tạm thời này nhằm cho các nhà lập pháp có thời gian đàm phán để cấp ngân sách đầy đủ cho cả năm tài khóa 2025 - 2026, bắt đầu từ ngày 1/10.

Nhưng giới quan sát cho rằng đây chỉ là giải pháp vá víu, không chạm tới gốc rễ vấn đề khi sự phân cực chính trị ngày càng ăn sâu khiến bất kỳ cuộc thỏa hiệp nào cũng mong manh.

THƯ LÊ