Lời cảnh báo từ Machu Picchu

Chỉ 18 năm sau khi được vinh danh là 1 trong 7 kỳ quan mới của thế giới hiện đại, thị trấn cổ được người Inca xây dựng vào khoảng thế kỷ 15, nằm ở độ cao 2.430 mét trên dãy Andes miền nam Peru này đã phải nhận thông điệp cảnh báo: họ có thể bị tước bỏ danh hiệu "Kỳ quan thế giới mới", theo trang Intellinews.

Sự sụp đổ của một mô hình quản lý

Ngòi nổ cho những hỗn loạn gần đây là một vấn đề tưởng như đơn giản: việc hết hạn hợp đồng độc quyền kéo dài ba thập kỷ của Consettur, công ty xe buýt vận chuyển du khách trên tuyến đường duy nhất từ thị trấn Aguas Calientes lên đến cổng của thị trấn cổ Machu Picchu.

Khi chính quyền khu vực Cusco ủy quyền cho một nhà điều hành tạm thời, các cuộc biểu tình đã nổ ra. Theo Hãng tin Reuters, những người biểu tình cho rằng có sự thiếu minh bạch và công bằng trong quá trình này. Các tranh chấp nhanh chóng leo thang thành cuộc khủng hoảng toàn diện, bộc lộ sự mong manh trong cơ cấu quản lý của một địa điểm mang tầm vóc toàn cầu.

Hậu quả đến gần như ngay lập tức và vô cùng nghiêm trọng. Người biểu tình đã chặn tuyến đường sắt huyết mạch bằng "những tảng đá đủ kích cỡ" khiến dịch vụ tàu hỏa phải tạm ngưng.

Reuters dẫn nguồn tin từ Bộ trưởng Du lịch Peru, Desilu Leon, cho biết có ít nhất 900 du khách đã bị mắc kẹt tại Aguas Calientes. Nhiều người buộc phải ngủ trên sàn nhà ga hoặc đi bộ hơn 10km dọc theo tuyến đường thủy điện trong điều kiện không an toàn.

Theo đài CNN, đối mặt với tình trạng hỗn loạn và lời cảnh báo trực tiếp từ tổ chức New7Wonders, phản ứng của chính phủ Peru lại cho thấy một sự tự mãn đáng lo ngại. Bộ Văn hóa nước này lập luận rằng chỉ UNESCO mới là "cơ quan duy nhất có thẩm quyền" phân loại di sản thế giới, và nhấn mạnh rằng Machu Picchu không nằm trong danh sách "Di sản thế giới bị đe dọa" của cơ quan vốn đã công nhận thị trấn cổ của Peru là Di sản thế giới từ năm 1983.

Lập trường này không chỉ xem nhẹ tác động của một danh hiệu do công chúng bình chọn, vốn là trung tâm trong chiến lược tiếp thị du lịch của Peru gần hai thập kỷ qua, mà còn cho thấy sự thất bại trong việc thừa nhận mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng quản trị. Đây không chỉ là một vấn đề riêng lẻ, mà như lời của ông Fernando Santoyo, Chủ tịch Phòng Thương mại Cusco (Peru), mô tả trên tờ El Comercio, nó là một "cuộc khủng hoảng về thể chế" và sự việc trở nên tồi tệ hơn bởi sự quản lý manh mún và các lợi ích cạnh tranh.

Cái giá của du lịch đại trà

Việc trở thành 1 trong 7 kỳ quan thế giới mới năm 2007 đã biến Machu Picchu thành một cỗ máy kiếm tiền, nhưng đó cũng chính là con dao hai lưỡi. Lượng du khách đã tăng vọt từ hơn 400.000 người trong nửa đầu năm 2007 lên gần 860.000 người trong cùng kỳ năm 2025.

Sự tăng trưởng bùng nổ này, dù mang lại nguồn thu khổng lồ, nhưng lại không được đi kèm với một chiến lược quản lý bền vững. Chính tổ chức New7Wonders đã chỉ ra "du lịch đại trà không kiểm soát" là một trong những lý do chính cho lời cảnh báo của mình, vấn đề mà UNESCO cũng đã nhiều lần lưu ý.

Giờ đây, sự phụ thuộc nặng nề vào du lịch đang khiến nền kinh tế địa phương lao đao. Phòng Thương mại Cusco ước tính thiệt hại kinh tế lên tới 55 triệu PEN (khoảng 15,8 triệu USD) chỉ riêng trong năm 2025 do hủy tour và sụt giảm nhu cầu.

Tờ Infobae báo cáo mỗi ngày bất ổn có thể khiến khu vực thiệt hại tới 3 triệu USD doanh thu. Đây là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế mà 60% sản lượng gắn liền với du lịch và 20% GDP của khu vực phụ thuộc trực tiếp vào du khách đến Machu Picchu.

Tác động còn lan rộng ra phạm vi quốc tế. Bà Claudia Medina thuộc Hiệp hội các nhà điều hành du lịch trong nước Peru (Apotur) nói với tờ El Comercio (Peru) rằng các thị trường nước ngoài ở châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ đang bắt đầu loại Peru ra khỏi các gói du lịch, ưu tiên những điểm đến đảm bảo độ tin cậy cao hơn.

Tổ chức Apotur cũng đưa ra dự báo đáng báo động khác: việc mất danh hiệu "Kỳ quan thế giới mới" có thể làm giảm gần 1/3 lượng khách du lịch trong nước, tương đương với thiệt hại hơn 1 tỷ USD mỗi năm. Đó không chỉ là một con số, mà là sinh kế của hàng ngàn người.

DIỆP TRẦN