Hương bưởi chín trong vườn

Vườn nhà ngoại khi nào cũng mát rượi.

Những gốc bưởi trồng từ thuở ông bà khai đất dựng nhà đã tỏa tán xanh mát, che kín cả khoảng sân. Mùa xuân, hoa nở trắng muốt, hương thơm thanh khiết lan khắp hiên, như một thứ hương ký ức ướp vào thời gian. Và dưới tán bưởi xanh mát, lũ trẻ con chúng tôi tụ tập chơi đùa nô nức suốt cả mùa hè.

Rồi tháng Tám, tháng Chín về, quả bưởi bắt đầu chuyển màu. Quả nào quả nấy tròn căng, vỏ vàng ươm. Ngoại thường chọn trái to, đẹp nhất để đặt lên bàn thờ đêm rằm, những quả ngon khác để dành cho con cháu, phần còn lại mới gánh ra chợ bán. Bán được bưởi, lũ trẻ chúng tôi có bộ quần áo mới, có chiếc đèn ông sao giấy bóng kính xanh đỏ, có cả niềm háo hức rước cỗ trông trăng.

Trung thu tuổi thơ ngày ấy giản dị lắm, nhưng vẫn ấm áp và đủ đầy. Mâm ngũ quả quê nghèo không nhiều bánh kẹo, trái cây như bây giờ, nhưng chẳng bao giờ thiếu quả bưởi Phúc Trạch. Những quả bưởi căng bóng, cuống còn xanh được đặt trang trọng ở giữa mâm, như một lời chúc phúc tròn đầy. Người lớn tin rằng bày bưởi trong đêm Trung thu sẽ đem lại may mắn, bình an.

Trẻ con chúng tôi lại có biết bao niềm háo hức mong chờ lúc phá cỗ. Những chú chó bưởi được tạo hình từ múi bưởi xinh xắn ngộ nghĩnh là món quà lớn nhất trên mâm cỗ Trung thu.

Phá cỗ xong, cả lũ cùng nhau đốt pháo bưởi - một “nghi thức” tuổi thơ không thể thiếu trong mỗi đêm Trung thu ngày đó. Hạt bưởi được chúng tôi gom lại, rửa sạch, đem phơi khô, bóc bỏ vỏ cứng rồi tách đôi phần nhân. Sau đó xâu vào sợi dây thép, phơi thêm nhiều nắng cho thật giòn rồi cất kỹ. Đến đêm Trung thu, cả lũ mang ra đốt, pháo bưởi cháy sáng lấp lánh như một cụm pháo hoa mi ni, nổ tí tách vui tai và tỏa hương tinh dầu bưởi thơm lừng.

Mãi sau này tôi mới biết, những quả bưởi trong vườn ngoại không chỉ đơn thuần là thức quả nuôi sống bao thế hệ, mà còn mang trong mình một hành trình kỳ lạ. Bưởi Phúc Trạch từ lâu đã vượt ra khỏi khu vườn quê, trở thành niềm tự hào của cả vùng Hương Khê, Hà Tĩnh. Từ thời vua Nguyễn, loại bưởi này đã được tuyển chọn để tiến cung. Dưới thời Pháp thuộc, bưởi từng đoạt mề đay vàng tại hội chợ toàn Đông Dương. Ngày nay, bưởi Phúc Trạch đã trở thành đặc sản, được Liên minh châu Âu bảo hộ chỉ dẫn địa lý, lọt vào top 50 loại trái cây ngon nhất Việt Nam…

Người ta nói, bưởi Phúc Trạch ngon bởi hội tụ đủ tinh hoa đất trời. Quê ngoại tôi nằm bên dòng Ngàn Sâu quanh năm chịu đựng khắc nghiệt. Mùa hè, gió Lào thổi bỏng rát triền đồi; mùa đông thì khô lạnh nứt nẻ cả da dẻ. Nhưng đất đai nơi đây lại đặc biệt, lớp phù sa cổ từ dòng Ngàn Sâu bồi đắp, giàu dinh dưỡng và khoáng chất nâng niu vun đắp từng gốc cây, tạo lại thành thứ hương vị riêng không thể lẫn.

Rồi lũ con cháu chúng tôi lớn lên, mỗi đứa một phương trời. Ngoại tôi thì đã về với đất. Ngôi nhà cũ nay có thêm những bức tường mới, con đường đất năm nào cũng đã được thay bằng đường bê tông. Nhưng những gốc bưởi vẫn còn đó, vẫn tỏa bóng xuống hiên, vẫn chờ mùa chín, vẫn kiên nhẫn như thể giữ hộ cho cháu con bao mảnh ký ức của ngày xưa. Mỗi lần về quê, tôi như vẫn thấy bóng dáng ngoại khiêm nhường, lặng lẽ với cây sào đi hái bưởi cho cháu giữa buổi chiều nhá nhem…

AN CA