Khởi động tuần lễ Nobel 2025

Chờ đợi khoảnh khắc vinh danh

Theo AP, lịch công bố giải Nobel năm nay bắt đầu vào chiều 6/10 (giờ Việt Nam) với giải Y sinh, tiếp theo là Vật lý (ngày 7/10), Hóa học (ngày 8/10), Văn học (ngày 9/10), Hòa bình (ngày 10/10) và Kinh tế (ngày 13/10).

Lễ trao giải sẽ diễn ra vào ngày 10/12, đúng dịp kỷ niệm ngày mất của Alfred Nobel, nhà khoa học lừng danh và cũng là người sáng lập giải thưởng.

Mỗi giải trị giá 11 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD), kèm theo huy chương và bằng chứng nhận. Phần thưởng có thể chia cho tối đa 3 người chiến thắng, nhưng giá trị tượng trưng và uy tín của nó vượt xa mọi con số.

Kể từ lần đầu tiên trao giải vào năm 1901 đến 2024, giải Nobel được trao 627 lần, vinh danh 1.012 cá nhân và tổ chức, trong đó một số người nhận giải nhiều hơn một lần và có 66 phụ nữ ghi tên mình vào lịch sử.

Người nhận giải Nobel trẻ nhất từ trước đến nay là Malala Yousafzai đến từ Pakistan được vinh danh khi mới 17 tuổi trong khi người cao tuổi nhất là nhà khoa học Mỹ John B. Goodenough nhận giải lúc 97 tuổi. Những con số này minh chứng cho sự đa dạng và sức lan tỏa của Nobel, giải thưởng không biên giới, không phân biệt quốc tịch, giới tính hay tuổi tác. Điểm độc đáo là thông tin liên quan quá trình xét tặng giải được giữ kín trong 50 năm.

Giải Nobel Hòa bình là giải duy nhất thường vinh danh thành tựu trong năm trước đó và được trao tại Oslo (Na Uy). Các giải khoa học được trao tại Stockholm (Thụy Điển) và người chiến thắng thường phải chờ hàng thập kỷ để công trình của họ được công nhận, nhằm bảo đảm bất kỳ nghiên cứu đột phá nào đều đứng vững trước thử thách thời gian.

Những nghiên cứu tiềm năng

Tuy rất khó dự đoán người đoạt giải, nhưng giới chuyên gia chỉ ra 5 nghiên cứu nổi bật xứng đáng được vinh danh, theo CNN.

Trong lĩnh vực y học, thuốc semaglutide, dựa trên hormone GLP-1 tự nhiên trong cơ thể, đã mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị béo phì và tiểu đường type 2, nhờ khả năng hạ đường huyết và kiểm soát cảm giác thèm ăn.

Các nhà khoa học Svetlana Mojsov, Joel Habener và Lotte Bjerre Knudsen nhận Giải Lasker-DeBakey 2024 cho nỗ lực phát triển thuốc này. Họ cùng Daniel Drucker và Jens Juul Holst giành Giải Breakthrough về Khoa học đời sống, ghi nhận bước đột phá y học giúp hàng triệu người cải thiện sức khỏe. Hiện, cứ 8 người thì có 1 người sống chung với béo phì, tăng gấp đôi kể từ năm 1990.

Lĩnh vực máy tính lượng tử chứng kiến bước tiến quan trọng từ David P. DiVincenzo và Daniel Loss với đề xuất qubit làm đơn vị cơ bản cho máy tính lượng tử, mở đường cho cách mạng công nghệ thông tin.

Ngành y học di truyền cũng ghi nhận thành tựu của Michael J. Welsh, Jesús González và Paul Negulescu trong điều trị xơ nang, từ việc hiểu cơ chế protein CFTR đến phát triển liệu pháp biến bệnh lý nguy hiểm thành tình trạng có thể quản lý, đoạt giải Lasker-DeBakey 2025.

Trong khi đó, Jeffrey Gordon tiên phong nghiên cứu vi sinh vật đường ruột, chỉ ra vai trò của microbiome (hệ vi sinh vật) trong dinh dưỡng và sức khỏe, đặc biệt ảnh hưởng đến gần 200 triệu trẻ em bị suy dinh dưỡng toàn cầu.

Về sinh học phân tử, Shankar Balasubramanian, David Klenerman và Pascal Mayer phát triển công nghệ giải trình tự DNA thế hệ mới, rút ngắn thời gian giải mã bộ gen từ nhiều tháng xuống còn một ngày, cùng với chi phí thấp, đặt nền móng cho y học cá thể hóa, nơi điều trị được thiết kế phù hợp với từng cá nhân.

Những nghiên cứu này minh chứng các công trình khoa học hiện nay không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã trở thành nền tảng của thực tiễn y học hiện đại.

Những cái tên nào sẽ được xướng lên? Thế giới sẽ chờ đợi. Song, bất kể ai được vinh danh, giá trị đích thực của Nobel chính là biểu tượng bất diệt của tri thức, tinh thần nhân văn và khát vọng kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn.

THƯ LÊ