Xây trường nội trú, nâng bước học trò vùng biên

Mở chiến dịch xây trường

Ngày 26/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 298/NQ-CP kèm theo Kế hoạch hành động thực hiện Thông báo kết luận số 81-TB/TW năm 2025 của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới. Theo đó, sẽ có 100 trường học tại các xã biên giới được đầu tư hoàn thành xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp, mở rộng.

Quyết sách nhân văn

Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị có Thông báo số 81-TB/TW về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới. Theo đó, sau sắp xếp địa giới hành chính, cả nước có 22 tỉnh, thành phố có biên giới đất liền, với tổng số 248 xã biên giới đất liền. Việc đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS sẽ được thực hiện tại 248 xã biên giới đất liền này.

Thống kê từ các địa phương, tại 248 xã biên giới đất liền có 956 trường phổ thông với quy mô 625.255 học sinh, trong đó nhu cầu nội trú, bán trú có 332.019 học sinh. Tuy nhiên, qua khảo sát, hiện mới chỉ có gần 59.000 học sinh được học bán trú, nội trú tại 22 trường phổ thông dân tộc nội trú và 160 trường phổ thông dân tộc bán trú. Như vậy, ở các địa phương này còn hơn 273.000 học sinh (43,7% tổng số học sinh) có nhu cầu nhưng chưa được học tại các trường nội trú, bán trú, hiện đang học tại các trường phổ thông.

Chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới là quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với vùng phên giậu của Tổ quốc.

“Đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc nhằm nâng cao dân trí, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người dân tộc, địa phương, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh. Trước mắt thí điểm đầu tư hoàn thành xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp, mở rộng 100 trường trong năm 2025 (chậm nhất đến ngày 30/8/2026). Các trường này sẽ là hình mẫu để sau đó tiếp tục triển khai diện rộng, hoàn thành mục tiêu đầu tư xây dựng 248 trường trong 2-3 năm tới” - Kế hoạch hành động thực hiện Thông báo kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới, nêu rõ.

Thúc đẩy phát triển giáo dục miền núi

Hiện tại, 6 xã miền núi biên giới của thành phố Đà Nẵng có 20 trường bao gồm các cấp tiểu học, THCS, tiểu học và THCS. Trong đó, có 16 trường phổ thông dân tộc bán trú, 1 trường phổ thông dân tộc nội trú; tổng số khoảng 5.422 học sinh. Phần lớn các trường này không đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất tối thiểu như thiếu phòng hỗ trợ học tập, khối phụ trợ. Hạ tầng kỹ thuật, thiết bị dạy học còn thiếu thốn, địa hình hiểm trở, đường sá xa xôi, sạt lở thường xuyên vào mùa mưa, khiến việc đến trường của học sinh vô cùng gian nan và nguy hiểm...

Báo cáo mới nhất của UBND xã Avương cho thấy bức tranh rõ nét về nhu cầu, thực trạng và khát vọng của một cộng đồng miền núi. Theo thống kê, toàn xã Avương hiện có 3 trường học, với 11 điểm trường rải rác khắp các thôn. Con số 40 lớp cho gần 906 học sinh thoạt nghe tưởng đủ, nhưng thực chất, sự phân tán đã khiến chất lượng giảng dạy khó đảm bảo.

Nhiều điểm trường tiểu học chỉ có vài chục học sinh, thiếu phòng chức năng, thiếu nhà ăn bán trú. Giáo viên gặp khó khăn trong việc quản lý lớp học, nhất là khi đường sá cách trở, học sinh phải đi bộ hàng giờ để đến lớp. Ông Alăng A Rấy, Trưởng phòng Văn hóa - xã hội xã Avương cho rằng, nếu cứ duy trì cách tổ chức trường lớp manh mún, khó lòng nâng chất lượng dạy học. Do vậy, đầu tư trường nội trú liên cấp là hướng đi tất yếu.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng cho rằng, việc đầu tư xây dựng, cải tạo các trường phổ thông nội trú, bán trú liên cấp tiểu học và THCS ở xã biên giới nhằm hiện thực hóa sâu sắc sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đối với học sinh vùng khó khăn, bảo đảm quyền học tập bình đẳng, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện công bằng trong giáo dục. Đây cũng là hoạt động nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch vùng miền, cung cấp đầy đủ cơ sở vật chất học tập, sinh hoạt ăn ở nội trú cho học sinh phổ thông vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.

Theo đó, trong năm 2025 Đà Nẵng sẽ đầu tư xây dựng 6 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - THCS tại khu vực biên giới, tổng vốn hơn 1.500 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương. Các công trình này có quy mô 141 lớp, phục vụ khoảng 4.800 học sinh, dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm 2026.

Tăng tốc triển khai dự án

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tây Giang, ông Bhling Mia nói, việc đầu tư xây dựng các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú liên cấp tại địa bàn xã biên giới là một trong những chủ trương nhân văn, ý nghĩa về phát triển giáo dục và đào tạo. Tây Giang được thành lập từ các xã A Tiêng, Dang, A Nông và Lăng, với đặc thù của xã vùng cao biên giới, phần lớn học sinh trên địa bàn là người dân tộc thiểu số.

Hệ thống giáo dục xã Tây Giang gồm 9 trường mầm non, tiểu học, THCS với 30 điểm trường. Tổng số 113 lớp/2.565 học sinh. Trong đó, mầm non, mẫu giáo có 30 lớp/575 trẻ; tiểu học 56 lớp/1.060 học sinh; THCS 27 lớp/930 học sinh, cùng tổng số đội ngũ viên chức quản lý, giáo viên, nhân viên hiện có 263 người.

Tây Giang cũng là xã biên giới đầu tiên khởi động dự án xây trường nội trú liên cấp thực hiện theo Kết luận của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW (ngày 18/7/2025) về chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới. Theo kế hoạch, trường học được xây dựng trên diện tích 4,1ha với tổng vốn đầu tư hơn 262 tỷ đồng. Dự án dự kiến khởi công vào tháng 11/2025 và hoàn thành trong tháng 8/2026, kịp thời phục vụ năm học 2026 - 2027.

Cùng với xã Tây Giang, dự án Trường phổ thông nội trú, bán trú Tiểu học và THCS xã Avương, dự án Trường phổ thông nội trú, bán trú Tiểu học và THCS xã Hùng Sơn đang được đơn vị chức năng lên phương án thiết kế để báo cáo Sở Xây dựng, Sở Giáo dục và Đào tạo trong tháng 10. Các dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Đắc Pring, Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã La Dêê, Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã La Êê đã hoàn thành khảo sát hiện trạng, đo đạc ranh giới, xác định diện tích đất...

Mới đây, tại cuộc làm việc trực tuyến với 6 xã biên giới cũng như các đơn vị liên quan, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Anh Tuấn yêu cầu đẩy nhanh tiến độ bởi đây là dự án trọng điểm, cần triển khai nhanh, bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh vùng núi, vùng biên giới.

Nỗ lực triển khai dự án đúng tiến độ

Các xã biên giới, sở ngành liên quan của thành phố Đà Nẵng đang gấp rút hoàn thiện đề án nhằm sớm đảm bảo điều kiện hiện thực hóa chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới.

Xác định phương án, địa điểm xây trường

Theo kế hoạch, Đà Nẵng xây dựng 6 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - THCS tại các xã biên giới trong năm 2025, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Trong đó, Trường phổ thông nội trú, bán trú tiểu học và THCS tại các xã Avương, Tây Giang và Hùng Sơn với 30 lớp/trường và 1.000 học sinh/ trường. Trường phổ thông nội trú, bán trú tiểu học và THCS tại các xã biên giới Đắc Pring, La Dêê, La Êê có 17 lớp/ trường và 600 học sinh/trường.

Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ UBND thành phố giao, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Nam đã phối hợp với các xã có trường xây dựng và các bên liên quan khẩn trương chủ động tổ chức khảo sát hiện trạng, địa hình, đo đạc ranh giới khu đất đảm bảo liên quan đến việc đầu tư xây dựng các dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới đất liền: Đắc Pring, La Dêê, La Êê.

Cụ thể, Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Đắc Pring dự kiến địa điểm thôn 56a, xã Đắc Pring (ngay vị trí Trường Phổ thông dân tộc bán trú liên xã Đắc Pring - Đắc Pre). Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã La Dêê tại thôn Đắc Rế, xã La Dêê. Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã La Êê tại điểm Trường phổ thông Dân tộc bán trú THCS liên xã La Êê - Chơ Chun (cũ).

Để sát với tình hình thực tế của địa phương và sử dụng hiệu quả cơ cở vật chất được đầu tư, tránh lãng phí, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Nam đề xuất quy mô thiết kế cả 3 trường trên trong giai đoạn 2026 - 2030 gồm các khối nhà học và phụ trợ liên quan đảm bảo khoảng 600 học sinh; giai đoạn sau năm 2030 triển khai xây dựng các khối còn lại đúng như quy hoạch tổng mặt bằng.

Để công tác triển khai thuận lợi, Ban quản lý đề nghị UBND thành phố chỉ đạo và sớm giao Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố tập trung nguồn lực thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng; UBND cấp xã liên quan chủ trì, phối hợp tổ chức vận động nhân dân, các tổ chức có ảnh hưởng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để tạo sự đồng thuận, sớm bàn giao mặt bằng thi công.

Ban Quản lý đầu tư xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật Đà Nẵng cũng đã có Công văn số 3435 ngày 5/9/2025 về vị trí xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Avương. Qua đó đã có đánh giá cụ thể về địa điểm: phần diện tích dự kiến mở rộng là 28.000m2 thuộc diện tích đồi núi, phải san gạt mặt bằng, khối lượng đất cần vận chuyển sơ bộ lớn và cần thủ tục cấp giấy phép khai thác khoáng sản; chưa có kết quả thăm dò khu vực đồi liên quan…

Đối với xã Tây Giang, vị trí xây trường được xác định đất thuộc dự án Nâng cấp, cải tạo, hoàn thiện đường giao thông, hệ thống điện, nước sinh hoạt cây xanh khu Trung tâm thị trấn Atiêng.

Trong khi đó, UBND xã Hùng Sơn cũng đã thống nhất đề xuất vị trí xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS tại khu đất thuộc thôn Abanh 1, dự kiến xây dựng 2 khu vực với tổng diện tích 5,6ha.

Khắc phục khó khăn, vì quyền lợi học sinh

Thực tế việc đầu tư xây trường tại các xã biên giới, miền núi gặp nhiều khó khăn về việc vận chuyển nguyên vật liệu, khảo sát đánh giá địa chất, khó tìm mặt bằng đủ rộng đáp ứng quy định “không nhỏ hơn 5ha”… Thế nhưng lãnh đạo các xã biên giới quyết tâm triển khai các phần việc đảm bảo kế hoạch đề ra, vì quyền lợi của học sinh vùng biên.

Ông Trần Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã La Êê cho hay: “Khó khăn nhất hiện nay là làm sao hoàn thiện đề án đúng thời gian trong khi nhân lực phụ trách lĩnh vực này của địa phương còn mỏng. Bên cạnh nỗ lực của địa phương, rất cần sự hỗ trợ của sở ngành liên quan để triển khai các bước thuận lợi. Kết luận số 81 của Bộ Chính trị về chủ trương xây trường cho xã biên giới rất nhân văn và kịp thời, qua đó giải quyết được khó khăn về cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục cho vùng sâu vùng xa”.

Tại xã Avương, khâu khảo sát, tìm địa điểm phù hợp xây trường cũng gặp khó khăn. Ông Mạc Như Phương, Bí thư Đảng ủy xã Avương cho hay, ngay từ giữa tháng 8/2025, UBND xã Avương đã có báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy xã về việc xin chủ trương địa điểm xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Avương. Theo đó có hai phương án: chọn địa điểm trụ sở HĐND-UBND cũ hoặc cải tạo, nâng cấp và mở rộng diện tích tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Bhalêê (thôn Azứt) để xây dựng các hạng mục công trình phục vụ học tập, nội trú, thể dục thể thao...

“Phương án một do UBND xã đề xuất để xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Avương là khu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong định hướng phát triển trung tâm hành chính xã Avương trong thời gian tới. Sau khi xem xét, Ban Thường vụ Đảng ủy xã thảo luận kỹ và thống nhất kết luận tại Thông báo số 08 ngày 30/7/2025 và số 11 ngày 13/8/2025 về chủ trương thành lập và đầu tư xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Avương. Theo đó, vị trí xây dựng được xác định tại khu vực Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Bhalêê, Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Nguyễn Bá Ngọc và phần mở rộng của hai trường trên. Địa phương sẽ nỗ lực khắc phục khó khăn để hoàn thiện các điều kiện liên quan, khởi công xây trường theo đúng lộ trình, đảm bảo quyền lợi cho học sinh vùng biên giới”, ông Phương cho hay.

Nơi gieo mầm hy vọng

Hy vọng về những ngôi trường nội trú khang trang sẽ giúp học sinh duy trì việc học đều đặn, nuôi dưỡng ước mơ cùng con chữ từ các em.

Nhiều năm nay, đường đến trường của học sinh vùng cao, đặc biệt tại các xã biên giới luôn là hành trình gian nan. Quãng đường rừng núi hiểm trở chưa kể điều kiện thiếu thốn, khiến cha mẹ lẫn học sinh đều chưa ý thức được tầm quan trọng của sự học.

Vì thế, thầy cô giáo bám bản ở vùng cao vừa làm nhiệm vụ dạy học, vừa trở thành người thân, người bạn của học trò, vận động để các em vượt khó đến trường. Thầy Nguyễn Thanh Triều, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi (xã Tây Giang) cho biết, ngay đầu năm học, nhiều giáo viên dành trọn những ngày nghỉ lễ để đến từng thôn, vận động học sinh ra lớp.

Trong rất nhiều nỗ lực để giữ chân học trò vùng cao, biên giới do điều kiện kinh tế gia đình khó khăn mà bỏ học giữa chừng, nhiều chính sách hỗ trợ học sinh vùng núi đã được ban hành, thực thi. Trong đó nổi bật là chính sách hỗ trợ học sinh và trường phổ thông ở xã, thôn đặc biệt khó khăn theo Nghị định số 66/2025/NĐ-CP ngày 12/3/2025 (thay thế Nghị định số 116/2016/NĐ-CP).

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, khi thực hiện chính sách này, một học sinh theo học tại các trường phổ thông dân tộc nội trú sẽ được hỗ trợ kinh phí học tập, quy bằng tiền trung bình ngân sách chi trả 23 triệu đồng/năm học; với học sinh ở trường dân tộc bán trú, trung bình khoảng 16 triệu đồng/năm học.

Với các thầy cô, trường nội trú không chỉ giải quyết khó khăn ăn ở mà còn tạo môi trường rèn luyện nền nếp, kỷ luật, tính tự lập cho học sinh. Các em sẽ được sống tập thể, học cách chia sẻ, giúp đỡ nhau, hình thành tính cách sau này.

Những ngôi trường nội trú khang trang sẽ không chỉ dạy chữ, mà ở đó học trò vùng cao được truyền đạt các kỹ năng sống cần thiết. Các thầy cô cho biết, học trò dân tộc thiểu số có ý chí vươn lên mạnh mẽ, nhưng các em cần được rèn giũa trong một môi trường đầy đủ điều kiện. Đó là cách tốt nhất để học sinh vùng cao trưởng thành và sau này quay về phục vụ chính quê hương.

Cùng với kỳ vọng, họ vẫn còn những băn khoăn về công tác vận hành và bảo đảm chất lượng dạy học khi trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới được xây dựng, cũng như các chế độ chính sách cho thầy cô lẫn học sinh sẽ được thực hiện như thế nào...

Bên cạnh đó, nhiều thầy cô cũng đề xuất gắn dạy văn hóa với dạy nghề. Với học sinh miền núi, nếu được trang bị thêm kỹ năng nghề nghiệp, các em sẽ có thêm lựa chọn lập thân, giảm áp lực mưu sinh sau khi rời ghế nhà trường.

Trường nội trú sẽ như ngôi nhà chung của bao thế hệ học sinh vùng cao. Đó là nơi gieo mầm hy vọng, là bệ phóng để học sinh người dân tộc thiểu số tự tin bước ra khỏi bản làng để tạo lập tương lai cho mình, có đủ bản lĩnh và tri thức quay về xây dựng quê hương, từ đó giữ vững biên cương Tổ quốc.

Với kỳ vọng ấy, những thầy cô ở các vùng biên viễn đang mong từng ngày được thấy mái trường nội trú khang trang mọc lên giữa núi rừng, như một điểm tựa tri thức ở vùng phên giậu.

Nội dung: XUÂN HIỀN - THÙY DUNG

Trình bày: MINH TẠO

Nguyễn Minh Tạo