Đất hiếm “thổi bùng” căng thẳng thương mại Mỹ - Trung

Từ căng thẳng thương mại...

Căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bất ngờ nóng trở lại khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế bổ sung 100% lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, cao hơn bất kỳ mức thuế nào trong chính sách thuế đối ứng mà Mỹ đang áp dụng vào cuối tuần qua. Đồng thời, ông Trump thông báo bổ sung kiểm soát xuất khẩu đối với “phần mềm quan trọng”.

Trước đó, ông Trump cũng đề cập đến việc hủy cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) dự kiến diễn ra vào cuối tháng 10 tới tại Hàn Quốc do các biện pháp kiểm soát mới của Trung Quốc.

Hầu như sản phẩm Trung Quốc vào thị trường Mỹ đều phải đối mặt với mức thuế quan cao, dù mức cụ thể khác nhau, như 50% đối với thép và nhôm, 7,5% đối với hàng tiêu dùng, mức thuế quan hiệu lực thực tế bình quân đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc hiện là 40%, theo Wells Fargo Economics và các nhà phân tích tại Ngân hàng dự trữ Liên bang New York.

Theo CNBC, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, các biện pháp kiểm soát mới nhất là một phần trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm củng cố hệ thống kiểm soát xuất khẩu trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu đầy biến động. Biện pháp này hiện không chỉ gồm vật liệu đất hiếm mà còn cả sở hữu trí tuệ và công nghệ liên quan.

Cụ thể, Bắc Kinh yêu cầu công ty nước ngoài phải xin giấy phép xuất khẩu nếu sản phẩm chứa đất hiếm chiếm hơn 0,1% giá trị mặt hàng có nguồn gốc từ Trung Quốc, hoặc sử dụng công nghệ khai thác, tinh chế, tái chế, chế tạo nam châm đất hiếm của Trung Quốc. Đơn xin cấp phép cho mặt hàng có thể được sử dụng trong vũ khí hoặc mục đích quân sự khác sẽ bị từ chối...

... đến yếu tố đất hiếm

Khoáng sản đất hiếm, vốn rất thiết yếu cho ngành công nghiệp công nghệ cao, từ pin xe điện, chất bán dẫn, điện thoại thông minh, tua bin gió, đèn LED và ti vi màn hình phẳng, đến lĩnh vực quốc phòng. Trong đó, chuỗi cung ứng như chất bán dẫn toàn cầu đang chuẩn bị cho nguy cơ gián đoạn.

Theo CNN, có hai loại đất hiếm, phân loại theo trọng lượng nguyên tử: nặng và nhẹ. Mỹ không có khả năng tách đất hiếm sau khi khai thác, trong khi Trung Quốc kiểm soát 92% sản lượng toàn cầu trong giai đoạn chế biến. “Cho đến đầu năm nay, bất kỳ loại đất hiếm nặng nào chúng tôi khai thác được ở California, chúng tôi vẫn gửi sang Trung Quốc để tách”, bà Gracelin Baskaran, Giám đốc Chương trình an ninh khoáng sản quan trọng tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho biết.

Tuy nhiên, việc áp thuế cao ngất ngưởng lên Trung Quốc của chính quyền Mỹ hồi tháng 4/2025 làm chệch hướng tiến trình này. Bà Gracelin Baskaran nhận định, Trung Quốc thể hiện sẵn sàng biến sự phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc trong việc “tách đất hiếm thành vũ khí”. Trong động thái mới nhất, Trung Quốc bổ sung 5 nguyên tố đất hiếm gồm holmium, erbi, thuli, europium, ytterbi cùng nam châm và vật liệu liên quan vào danh sách kiểm soát hiện có, nâng tổng số đất hiếm bị hạn chế lên 12 nguyên tố.

Đây không phải là lần đầu tiên hạn chế của Trung Quốc đối với đất hiếm khiến ông Trump “nổi giận”. Bắc Kinh nhiều lần sử dụng khoáng sản cực kỳ cần thiết này làm “con bài mặc cả” trong các cuộc đàm phán thương mại. Tháng 6 vừa qua, ông Trump viết trên Truth Social rằng, Trung Quốc vi phạm thỏa thuận đình chiến thương mại khi Bắc Kinh duy trì kiểm soát xuất khẩu 7 loại khoáng sản đất hiếm và sản phẩm liên quan.

KIM OANH