Aktivrente - động lực mới cho thị trường lao động Đức
Chính phủ Đức đang chuẩn bị triển khai chương trình “Aktivrente” (lương hưu chủ động), cho phép người dân tiếp tục làm việc sau khi đến tuổi nghỉ hưu mà vẫn được miễn thuế thu nhập lên đến 2.000 euro mỗi tháng. Đây được xem là một trong những trọng tâm trong “Mùa thu cải cách” do Thủ tướng Friedrich Merz khởi xướng, nhằm khắc phục tình trạng trì trệ kéo dài của nền kinh tế và tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề.
Theo The Guardian, dự thảo luật sẽ được nội các thông qua trong tuần này và trình Quốc hội Liên bang (Bundestag) xem xét. Biện pháp này là cam kết trọng điểm trong chương trình tranh cử của ông Merz, người nhậm chức Thủ tướng cách đây 5 tháng. Chính phủ liên minh giữa Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (CDU) và Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) kỳ vọng chính sách sẽ khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tham gia thị trường lao động, qua đó duy trì nguồn nhân lực dày dạn kinh nghiệm và giảm gánh nặng cho hệ thống phúc lợi xã hội.
Đức đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng nhất châu Âu. Tỷ lệ sinh giảm kéo dài trong khi số người nghỉ hưu tăng nhanh đã khiến 9% lực lượng lao động hiện tại, tương đương 4,8 triệu người, dự kiến rời thị trường trong thập kỷ tới. Tình trạng này đang gây sức ép lớn lên các lĩnh vực then chốt, như xây dựng, giáo dục và y tế, nơi nhu cầu lao động lành nghề vượt xa khả năng cung ứng.
Theo Thủ tướng Friedrich Merz, Aktivrente là một “nỗ lực nhằm giữ chân tri thức và kỹ năng quý báu trong nền kinh tế”, đồng thời tăng tỷ lệ tham gia lao động và củng cố tăng trưởng dài hạn. Bộ Tài chính Đức cho biết, cả người lao động và người sử dụng lao động đều phải đóng bảo hiểm xã hội cho phần thu nhập bổ sung, qua đó góp phần ổn định quỹ hưu trí và y tế công.
Chương trình áp dụng cho những người đã đủ 67 tuổi, độ tuổi nghỉ hưu theo quy định, và vẫn muốn làm công việc có đóng bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, công chức, người tự kinh doanh, thương nhân và lao động trong ngành nông - lâm nghiệp không được tham gia. Quy định này đã vấp phải chỉ trích từ Viện Kinh tế Đức (IW), cho rằng có thể tạo ra bất bình đẳng giữa các nhóm người lao động, làm giảm tính bao quát của chương trình.
Theo ước tính của Chính phủ Đức, nếu 25% số người đủ điều kiện tham gia, thiệt hại thuế hằng năm sẽ vào khoảng 900 triệu euro. Tuy nhiên, một số chuyên gia độc lập cho rằng con số thực tế có thể lên tới 1,9 tỷ euro. Mặc dù vậy, báo cáo của Bộ Tài chính lập luận rằng tác động tích cực về tăng trưởng, năng suất và thu ngân sách gián tiếp có thể giúp chương trình tự bù đắp chi phí trong vòng 3 năm.
Ngoài yếu tố kinh tế, Chính phủ Đức cũng nhấn mạnh khía cạnh xã hội và tâm lý của chính sách. Việc người cao tuổi tiếp tục làm việc, nếu có nguyện vọng và đủ sức khỏe, không chỉ giúp họ duy trì thu nhập và sự gắn kết xã hội, mà còn góp phần thay đổi quan niệm về tuổi già và giá trị lao động.
Aktivrente là một phần trong gói cải cách rộng hơn mà Thủ tướng Friedrich Merz gọi là “Mùa thu cải cách”, bao gồm các chính sách về đơn giản hóa thuế, thúc đẩy đổi mới công nghệ và cải tổ thị trường lao động. Mục tiêu tổng thể là tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế Đức, vốn đã trải qua 3 năm tăng trưởng trì trệ, trong bối cảnh chi phí năng lượng cao và năng suất giảm. Nếu được thực hiện tốt, Aktivrente có thể trở thành hình mẫu cho các nền kinh tế già hóa ở châu Âu trong nỗ lực cân bằng giữa phúc lợi xã hội và tính bền vững tài chính.