Gánh nhớ mang theo

Tập tản văn gồm ba phần chủ đề chính: “Thèm hương thương vị” chất chứa vị đặc trưng của những món ăn quê đẫm tình, không chỉ ngon mà còn cứu đói, cứu nhớ. “Nghe tiếng ngóng người” biểu đạt tiếng lòng vọng lại từ những giọng nói bản quán, lời ru thân thuộc. “Gánh nhớ về quê” là hành trình trở về trong tâm tưởng nhờ vốn ký ức suốt đời chịu mang.

Đây quả là một dụ ý sắp đặt rất hợp lý của tác giả, nó tương ứng với ba trục văn hóa nghệ thuật gắn liền với ẩm thực, thanh âm và sự hồi tâm trở về. Điểm qua những tựa đề tản văn, thấy vừa đượm hồn bản địa vừa giàu chất thơ, như: “Ai… giọng Quảng không?”, “Ai gánh nỗi nhớ ngang trời?”, “Người còn tiếc mấy khi quê mùa”…

Luôn có những mùi hương, thanh âm theo ta suốt cả đời, dù không thể gói ghém hay lỉnh kỉnh mang theo, nhưng chỉ cần chợt thoảng qua đã đủ khiến lòng người chùng xuống với những xuyến xao lay động, những cảm thức ùa về trong tâm hồn.

Như mùi muối rang lá nén nơi mái bếp cũ thời nghèo khó, vị mắm thính trong bữa cơm ngày mưa bão bùng, dĩa mít hông không dễ tìm lại, miếng bánh tráng đập ngập tràn dư vị hay hơi men rượu lòn bon chua ngọt đượm tình quê, cả những thức quà quê như trái chùm ruột, trứng cá hay từng mớ rau, chai dầu phụng, con cá chuồn ướp nén dành dụm cho chính đứa con sinh ra từ quê. Như tiếng rao bài chòi khác gì tiếng quê khiến ta lòng tràn nức nở.

Hay giữa ồn ã muôn vạn thanh âm cuộc đời, âm thanh quan trọng nhất đối với ta, chẳng phải chính là giọng nói của người thương yêu. Và nếu ta (còn) có nhà để về thì như ta còn may mắn, bởi “về nhà, có lẽ là từ ngữ thân thương và dịu dàng nhất thế gian này” hay “nếu không có Tết, chúng ta biết sẽ đi đâu, về đâu, trong những ngày cuối năm lạc lõng giữa dòng đời?”.

Hóa ra, quê hương hay quê nhà đâu phải nhất thiết phải tô vẽ nên bằng sắc màu đổi thay của thời cuộc hay những ước vọng lớn lao rằng ta phải “vinh quy bái tổ”. Quê nhà nằm trọn trong tâm thức ta. Khi ta nhớ quá chừng món quê dân dã dù đã nếm trải mỹ vị nhân gian; khi ta từng giao lưu bản sắc nhưng không sao chối bỏ được chất giọng quê đặc sệt “ăn cục nói hòn” đã ngấm trong máu thịt từ thuở lọt lòng. Hay khi hồi hương, ta thấy bóng lưng người đã còng, thấy nếp nhà người dành trọn một đời tạo dựng, thấy cảnh còn đó, vậy mà (từng) người đã đi về đâu?

Gánh nhớ ngang trời chân thật đến từng con chữ, chúng hiện ra rồi đan kết thành sợi dây níu độc giả về với hồn quê, bản quán. Không khoa trương hay triết lý, tác giả Ny An chọn cách viết khiêm nhường nhưng có sức dẫn dụ, khơi gợi cảm xúc bởi dấu ấn văn phong sâu lắng, khéo léo lồng ghép vốn hồn cốt văn hóa như từ địa phương, thành ngữ, ca dao, thơ ca, giai thoại truyền thống gia đình…

Gánh nhớ ngang trời đã có sức chuyên chở, nâng đỡ những “gánh nhớ” của bao người con xa xứ. Dẫu họ có đi qua bao miền đất trải dài, bao cuộc mưu sinh thiện lương, lòng vẫn thắt thẻo hướng tìm về căn tính bản quán - với bao lần “nằm nghĩ gác tay”: Khi mô mình về? Và nếu có thể, chỉ cần sống giữa quê hương mình thì không cơn khốn khó nào là chẳng thể vượt qua nổi. Và chỉ cần trong tim có quê nhà, thì chặng đường xa xôi nào cũng đủ vững tin để bước tiếp.

TRẦN DUY THÀNH