Ba “ông lớn” châu Âu lập “siêu liên minh” hàng không vũ trụ
Ba “ông lớn” Airbus, Thales và Leonardo đang tiến gần đến thỏa thuận sáp nhập các mảng hàng không vũ trụ của mình nhằm tạo ra “nhà vô địch” châu Âu có quy mô đủ lớn để cạnh tranh với các tập đoàn Mỹ và Trung Quốc.
Động thái này được coi là lời đáp trả của châu Âu trước dự án Starlink của tỷ phú Elon Musk và sự thống trị gia tăng của các mạng lưới không gian Mỹ và Trung Quốc. Theo Financial Times, liên doanh phát triển mảng vệ tinh mang tên “Dự án Bromo” trị giá hơn 11 tỷ USD đặt trụ sở tại Pháp, với gần 25.000 nhân viên và hoạt động ở gần 30 cơ sở trên khắp châu Âu.
Theo cơ cấu cổ phần tạm tính, Airbus sẽ nắm 35%, trong khi Thales và Leonardo mỗi bên khoảng 32,5%. Airbus dự kiến nhận khoản thanh toán từ các đối tác mới như bồi thường cho mức giới hạn cổ phần mặc dù phần góp vốn của họ sẽ nhận đến khoảng một nửa tổng doanh thu.
Thực tế, ngành công nghiệp vệ tinh châu Âu lâu nay phân mảnh, nhiều nhà sản xuất nhỏ, các nhóm quốc gia và chuỗi cung ứng tách biệt, làm giảm hiệu quả chi phí và tốc độ đổi mới.
Sự xuất hiện của các hệ thống vệ tinh quy mô lớn do các doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt, tiêu biểu là Starlink của SpaceX (Mỹ) đang làm thay đổi thị trường, với chi phí phóng, tích hợp mạng lưới và khả năng triển khai nhanh ở quy mô lớn trở thành lợi thế quyết định. Chùm vệ tinh quỹ đạo thấp của Starlink đã làm thay đổi hoàn toàn việc cung cấp dịch vụ băng thông rộng toàn cầu, với khoảng 8.680 vệ tinh hiện đang trên quỹ đạo và 12,000 vệ tinh khác được phê duyệt phóng vào năm 2026, theo Euronews.
Áp lực cạnh tranh từ Starlink và các dự án quy mô của Mỹ và Trung Quốc chính là động lực để ba công ty châu Âu nói trên tăng tốc hợp lực. Các hãng đã thương thảo trong hơn một năm và khuôn khổ thỏa thuận đã hoàn tất. Ủy ban châu Âu sẽ là cơ quan thẩm định chủ chốt vì vấn đề an ninh cung ứng và chống độc quyền.
Aerospace Global News cho biết, về ý tưởng “kết hợp để mạnh hơn” không phải không có tiền lệ ở châu Âu. Tập đoàn tên lửa MBDA hình thành năm 2001 bằng mô hình liên doanh giữa các nhà sản xuất vũ khí hàng đầu của Pháp, Ý và Anh, trở thành thực thể châu Âu mạnh mẽ trong lĩnh vực tên lửa. Tập đoàn này được xem là ví dụ điển hình về cách hợp lực công nghiệp xuyên biên giới vừa bảo toàn năng lực quốc gia vừa đạt quy mô toàn cầu.
Theo cấu trúc này, các hoạt động xuyên biên giới được quản lý chung, trong khi các lợi ích quốc gia riêng lẻ, chẳng hạn như công nghệ nhạy cảm hoặc hợp đồng quốc phòng, được bảo vệ thông qua các thực thể chuyên trách.
Nếu thành công, Dự án Bromo có thể định hình lại cán cân quyền lực trong ngành công nghiệp vũ trụ châu Âu. Nếu hoàn thành, Dự án Bromo có thể định hình lại cấu trúc ngành công nghiệp vũ trụ châu Âu trong vòng hai năm. Bằng cách hợp nhất sản xuất dưới một tổ chức chung và tinh giản quản trị, Airbus, Thales và Leonardo đặt mục tiêu giảm chi phí, đẩy nhanh sản xuất và đảm bảo thị phần lớn hơn trên thị trường vệ tinh toàn cầu đang mở rộng.
Công ty tư vấn Novaspace dự báo 43.000 vệ tinh sẽ được phóng trên toàn cầu trong thập kỷ tới, đại diện cho thị trường sản xuất và dịch vụ phóng trị giá 665 tỷ USD, theo Aerospace Global News. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa còn phụ thuộc nhiều vào chi tiết cấu trúc sở hữu, cơ chế bảo vệ lợi ích quốc gia và sự chấp thuận của cơ quan quản lý cạnh tranh. Dù mục tiêu là tăng sức mạnh cạnh tranh cho châu Âu, quá trình này sẽ phải tính toán sự cân bằng rất mỏng manh giữa hiệu quả kinh tế và an ninh chủ quyền.