Sử dụng hiệu quả công nghệ số để ứng phó mưa lũ
Những ngày qua, nhiều địa phương của thành phố Đà Nẵng, nhất là vùng hạ du sông Vu Gia - Thu Bồn và khu vực miền núi, phải hứng chịu đợt mưa lũ kéo dài, gây ngập sâu, sạt lở, chia cắt giao thông. Song, giữa bao khó khăn chồng chất là tinh thần chủ động, sáng tạo của người dân trong việc sử dụng công nghệ số để ứng phó thiên tai và hỗ trợ cộng đồng. Đây không chỉ là cách thích ứng tất yếu trong đời sống mà còn là bước tập dượt hiệu quả của quá trình chuyển đổi số toàn dân.
Nếu trước đây, khi có thiên tai người dân chủ yếu chờ thông báo từ chính quyền hoặc phương tiện truyền thông đại chúng, thì nay nhờ phổ cập điện thoại thông minh, mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến, vai trò của cộng đồng dân cư đã thay đổi rõ rệt.
Không chỉ giới trẻ thể hiện sự nhanh nhạy với công nghệ mà ngay cả người lớn tuổi cũng biết tận dụng chiếc điện thoại để truyền tải thông tin, hình ảnh, cảnh báo về khu vực ngập, đoạn đường bị chia cắt hay nơi cần cứu trợ.
Nhiều nhóm cộng đồng trên mạng xã hội như “Cảnh báo mưa lũ Đà Nẵng”, “Cứu trợ vùng ngập”, “Người Đà Nẵng tương trợ” hoạt động sôi nổi, giúp lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường chỉ vài phút sau khi nhận tin báo. Ở các khu dân cư, nhóm zalo tổ dân phố trở thành “đường dây nóng” chia sẻ thông tin, cảnh báo tình hình mưa lũ, hỗ trợ nhau về điện, nước, lương thực... khi bị cô lập.
Sức mạnh của công nghệ thể hiện rõ trong những ngày mưa lũ vừa qua. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng trăm thông tin kêu gọi giúp đỡ, chia sẻ áo phao, thuốc men, thực phẩm đã được lan tỏa nhanh chóng trên mạng xã hội, giúp các đoàn thiện nguyện, doanh nghiệp, tổ chức xã hội kịp thời mang hàng hóa đến vùng ngập lụt.
Nhiều người dân cho hay, trước đây cứ mưa lớn là lo lắng không biết khu nào ngập, đi lại ra sao, nay chỉ cần mở điện thoại xem bản đồ cập nhật hoặc đọc cảnh báo cộng đồng là biết nên tránh hướng nào, tới chỗ nào cho an toàn... Nhờ vậy, nhiều người đã kịp thời di chuyển, không bị kẹt lại trong vùng ngập sâu.
Khi việc liên lạc qua điện thoại gặp khó, mạng xã hội trở thành kênh truyền tải thông tin hiệu quả. Thực tế, chỉ vài phút sau khi người dân đăng nội dung kèm định vị, lực lượng quân đội, công an, đội SOS đã có thể xác định vị trí và tiếp cận hiện trường. Một số nhóm công nghệ như “Đà Nẵng Drone Team” còn sử dụng thiết bị bay không người lái ghi hình, truyền trực tiếp cho chính quyền để đánh giá tình hình và triển khai phương án cứu hộ.
Rồi các nhóm tình nguyện, câu lạc bộ công nghệ đã thiết lập bản đồ số vùng ngập bằng cách tổng hợp dữ liệu người dân gửi lên, khoanh vùng khu vực cần hỗ trợ, cập nhật theo thời gian trên các nền tảng google Maps, OpenStreetMap giúp cho công tác cứu hộ, cứu trợ nhanh chóng, chính xác và hiệu quả hơn.
Theo Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng, trong đợt mưa vừa qua, hơn 80% tin báo khẩn từ người dân được gửi qua mạng xã hội nên lực lượng cứu hộ giảm đáng kể thời gian xác minh và triển khai ứng cứu.
Nhiều tổ dân phố cũng được tập huấn cách sử dụng ứng dụng cảnh báo thiên tai, bản đồ ngập lụt và nhóm thông tin nội bộ. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân hiểu và dùng đúng cách.
Bởi đã có không ít trường hợp thông tin lan truyền sai lệch trên mạng xã hội, khiến lực lượng chức năng mất thời gian xác minh, thậm chí khi đến nơi mới biết là báo sai hoặc bị trùng lặp thông tin. Điều này cho thấy, bên cạnh tinh thần chủ động, mỗi người dân cần nâng cao kỹ năng số và ý thức trách nhiệm khi chia sẻ thông tin.
Rõ ràng, trong tình huống khẩn cấp thì các lực lượng công an, quân đội, chính quyền địa phương phải ưu tiên tới nơi cứu nguy cho người dân. Nhưng khi mọi nỗ lực tiếp cận phải trả bằng hiểm nguy tính mạng, thì tới nơi lại không đúng như khẩn cầu. Đó là sự nhiễu loạn thông tin cần phải có phán đoán và nhiều kinh nghiệm xử lý.
Hiện nay, không ít trường hợp lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để trục lợi và có cả những đối tượng chống phá luôn tung ra những thông tin giả mạo, bịa đặt nhằm đạt được mục đích xấu, chia rẽ tinh thần đoàn kết của nhân dân và chính quyền.
Qua mỗi đợt thiên tai, người dân Đà Nẵng đang dần hình thành việc ứng dụng công nghệ thông minh, đồng thời cũng rút ra được nhiều kinh nghiệm để sống an toàn hơn, tương trợ nhau tốt hơn. Việc phổ biến kỹ năng số, hướng dẫn người dân sử dụng ứng dụng cảnh báo thiên tai, bản đồ ngập, nền tảng kết nối cứu hộ... cũng được xem là nhiệm vụ thường xuyên của các cấp chính quyền, tổ chức đoàn thể.
Thành phố cũng cần sớm thiết lập cơ chế phối hợp trong công tác phòng, chống thiên tai; đồng thời tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, hộ dân vùng sâu, vùng xa, để ai cũng có thể tham gia vào chuyển đổi số một cách toàn diện. Có thể nói, khi người dân đồng hành cùng công nghệ và sử dụng công nghệ đúng lúc đúng chỗ, thì sẽ luôn phát huy được hiệu quả tối ưu nhất trong bảo vệ tính mạng, tài sản và chia sẻ kết nối cộng đồng.