Bảo tàng sách thu nhỏ, viên ngọc tinh tế giữa lòng Baku cổ kính
Ẩn mình trong khu phố cổ Icheri Sheher, di sản văn hóa thế giới của Baku (Azerbaijan), Bảo tàng sách thu nhỏ (Miniature Book Museum) là một trong những điểm đến độc đáo và hiếm có trên thế giới. Không ồn ào hay đồ sộ, nơi đây lưu giữ bộ sưu tập sách thu nhỏ tư nhân lớn nhất thế giới, được Sách Kỷ lục Guinness công nhận.
Với không gian trưng bày khiêm tốn nhưng tinh tế, bảo tàng mở ra một hành trình khám phá đầy thú vị về nghệ thuật, lịch sử và niềm đam mê bất tận dành cho sách. Bảo tàng được thành lập vào năm 2002 bởi bà Zafira Salakhova, một nhà sưu tập giàu tâm huyết đã dành gần ba thập kỷ để theo đuổi đam mê với những cuốn sách tí hon.
Trong suốt nhiều năm, bà đã rong ruổi khắp thế giới để tìm kiếm, trao đổi và bổ sung những ấn phẩm hiếm cho bộ sưu tập. Không dừng lại ở việc sưu tầm, bà còn tự xuất bản những phiên bản thu nhỏ do chính mình biên soạn. Một trong những tác phẩm đáng chú ý nhất là phiên bản thu nhỏ của Hiến pháp Azerbaijan, được trưng bày trang trọng, thể hiện niềm tự hào dân tộc và tình yêu văn hóa của người sáng lập.
Hiện nay, bảo tàng lưu giữ khoảng 3.000 đầu sách đến từ hơn 60 quốc gia, được viết bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau như Nga, Đức, Gruzia, Azerbaijan, Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Anh, Pháp và Nhật Bản. Mỗi cuốn sách, dù nhỏ bé, đều là kết tinh của kỹ thuật in ấn tinh xảo và giá trị văn hóa đặc trưng của từng vùng đất.
Các tác phẩm trong bộ sưu tập bao gồm bản gốc, bản sao, bản viết tay và các ấn bản đặc biệt thuộc nhiều chủ đề: văn học, tôn giáo, lịch sử, chính trị, khoa học và nghệ thuật. Dù du khách không được phép chạm vào hiện vật, họ vẫn có thể chiêm ngưỡng từng chi tiết tinh vi được thực hiện bằng tay, phản ánh kỹ năng và sự kiên nhẫn của những người làm sách.
Một số cuốn sách trong bảo tàng có kích thước khiến người xem kinh ngạc. Nổi bật nhất là bộ sưu tập sách tiếng Nhật chỉ vỏn vẹn 2x2 mm, được xem là một trong những văn bản nhỏ nhất thế giới, chỉ có thể đọc được qua kính lúp. Ngoài ra, bảo tàng còn trưng bày một bản sao thu nhỏ của kinh Koran có niên đại từ thế kỷ 18, được xem là cuốn sách cổ nhất trong toàn bộ sưu tập.
Bên cạnh các tác phẩm mang tính tôn giáo và nghệ thuật, bộ sưu tập quốc tế cũng phong phú không kém, với các ấn bản thu nhỏ của những tác phẩm văn học kinh điển do Shakespeare, Hemingway, Jack London và nhiều tác giả khác sáng tác.
Tọa lạc trong khu vực trung tâm, chỉ cách Cung điện Shirvanshah vài phút đi bộ, Bảo tàng sách thu nhỏ dễ dàng tiếp cận với du khách trong hành trình khám phá Baku cổ kính. Sự nổi tiếng của bảo tàng không chỉ nằm ở quy mô hay giá trị sưu tầm, mà còn ở thông điệp văn hóa mà nó truyền tải, nhằm tôn vinh tri thức, bảo tồn di sản và khơi gợi niềm đam mê đọc sách trong thế giới hiện đại.
Với sức hút ngày càng lan tỏa, bảo tàng đã mở rộng phạm vi hoạt động, thiết lập thêm ba chi nhánh tại các thành phố Ganja, Nakhchivan và Sheki, góp phần đưa nghệ thuật sách thu nhỏ đến gần hơn với công chúng. Dù kích thước của mỗi cuốn sách chỉ tính bằng milimét, nhưng những giá trị mà chúng mang lại, về văn hóa, tri thức và tinh thần sáng tạo, lại có sức lan tỏa vô hạn.