Việt Nam đi tắt đón đầu trong kỷ nguyên AI và xanh hóa
Theo các diễn giả tại chương trình Ngày đổi mới sáng tạo mở (OID) 2025 diễn ra trong 2 ngày 25 và 26/10 tại Thành phố Hồ Chí Minh, những công nghệ đột phá, đặc biệt là AI, blockchain và cơ chế “hộp cát” (sandbox), sẽ là trụ cột cho chiến lược kép: chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.
Trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên chuyển đổi kép, Việt Nam đang khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế năng động nhất Đông Nam Á. Thách thức đặt ra là làm sao duy trì đà tăng trưởng khi biến đổi khí hậu và cuộc cách mạng công nghệ đang định hình lại mọi lĩnh vực.
Câu trả lời, theo giới chuyên gia tại chương trình OID 2025, nằm ở chiến lược “Đột phá công nghệ thúc đẩy chuyển đổi xanh và số” như chủ đề của chương trình OID năm nay do Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ (NATEC) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ khởi xướng.
AI - Thách thức hạ tầng và con người
Theo các chuyên gia tại OID 2025, AI được xem là trụ cột trong hành trình chuyển đổi, song Việt Nam vẫn đối mặt ba nút thắt lớn: hạ tầng, nhân lực và thể chế. Ông Zhou Jun, giám đốc điều hành công ty BytePilot nhận định, Việt Nam cần xây dựng hệ thống cáp mạng và trung tâm dữ liệu đủ mạnh để đáp ứng sức tính toán khổng lồ mà AI đòi hỏi. Hiện điện toán đám mây trong nước vẫn phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài như AWS hay Google Cloud.
Tuy nhiên, phát triển AI không chỉ dừng ở phần cứng. Các tập đoàn công nghệ như Huawei đang triển khai giải pháp làm mát bằng chất lỏng cho trung tâm dữ liệu, giúp giảm tới 96% điện năng tiêu thụ, mở ra hướng đi bền vững hơn cho hạ tầng số.
Về chiến lược, các chuyên gia cho rằng Việt Nam không nên chạy theo những mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đòi hỏi chi phí khổng lồ, mà nên tập trung vào mô hình ngôn ngữ nhỏ (Small Language Models) phục vụ các ứng dụng thực tế trong nước.
Quan trọng hơn, phải trao quyền cho người dùng cuối - từ cán bộ nhà nước đến hộ gia đình - để họ trực tiếp sử dụng AI trong tiết kiệm năng lượng và vận hành thông minh. Chính cách tiếp cận “AI theo nhu cầu” (demand-driven AI) này mới có thể mở khóa tiềm năng chuyển đổi thực sự.
Blockchain - Lớp nền tảng tin cậy của kinh tế dữ liệu
Song song với AI, blockchain nổi lên như hạ tầng đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy trong nền kinh tế số. Trong kỷ nguyên mà AI cần “dữ liệu sạch” để vận hành hiệu quả, blockchain đóng vai trò lớp nền tảng giúp xác thực nguồn gốc dữ liệu, đảm bảo tính bất biến và khả năng kiểm chứng.
Ông Huy Nguyễn, Trưởng ban Công nghệ dữ liệu của Hiệp hội dữ liệu quốc gia (NDA), nhận định blockchain đang giải quyết nhiều “điểm nghẽn” trong nông nghiệp, logistics và xuất nhập khẩu, nơi vấn đề truy xuất và minh bạch dữ liệu còn hạn chế. Nhờ blockchain, chính phủ, doanh nghiệp và người dân có thể chia sẻ “nguồn gốc sự thật” chung, giúp giảm chi phí, tăng niềm tin và hiệu quả vận hành.
Để công nghệ này phát huy hiệu quả ở quy mô quốc gia, Việt Nam cần thúc đẩy kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, đồng thời xây dựng “niềm tin quốc gia” dựa trên cơ chế chính sách nhất quán. Blockchain khi đó sẽ không chỉ là công nghệ, mà là cấu phần của quản trị thông minh.
Chính phủ hãy là “khách hàng tiên phong”
Ông Andrew Khaw, Giám đốc khu vực phụ trách quan hệ chính phủ của Samsung tại Đông Nam Á và châu Đại Dương, chia sẻ quan điểm: “Đừng cho chúng tôi tiền - hãy cho chúng tôi công việc”.
Ông nhấn mạnh, chính phủ cần trở thành “Khách hàng tiên phong” đặt hàng startup và doanh nghiệp công nghệ giải các bài toán quốc gia thay vì chỉ cấp vốn hỗ trợ. Cách tiếp cận này không chỉ khuyến khích đổi mới mà còn giúp các giải pháp được thử nghiệm trong thực tế, mở đường cho thương mại hóa.
Để tạo không gian thử nghiệm an toàn, các chuyên gia đề xuất mở rộng hộp cát pháp lý (Regulatory Sandbox) - cơ chế cho phép doanh nghiệp thử nghiệm mô hình, sản phẩm mới mà không bị ràng buộc bởi quy định cũ. Đây được xem là bước đi cần thiết, nhất là trong lĩnh vực AI và dữ liệu, nơi đổi mới luôn đi trước pháp luật.
Cùng với đó, mô hình hợp tác ba bên (tri-sector alliance) giữa chính phủ - doanh nghiệp - viện, trường đại học được xem là “công thức thành công”. Chính phủ dẫn dắt bằng chính sách minh bạch và phối hợp liên ngành. Doanh nghiệp đóng vai trò đổi mới thực tiễn, còn đại học và viện nghiên cứu chuyển hướng sang các chương trình ứng dụng, hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đào tạo nhân lực chuyên sâu.
Việt Nam hiện được đánh giá sẵn sàng triển khai mô hình AI Hub hoặc AI Factory, học hỏi kinh nghiệm từ các nước nhằm kết nối công nghệ với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), đưa đổi mới sáng tạo lan tỏa vào các ngành công nghiệp truyền thống.
Kinh nghiệm quốc tế trong phát triển hệ sinh thái AI
• Đức: Các trung tâm AI được thành lập để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Dù là quốc gia công nghiệp phát triển, Đức vẫn duy trì nhiều ngành truyền thống. Những trung tâm này hoạt động như nơi kết nối giữa doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp truyền thống, giúp chia sẻ ý tưởng và nhu cầu thị trường.
• Hàn Quốc: Chính phủ chọn một số lĩnh vực trọng điểm để khu vực công dẫn dắt, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân đổi mới sáng tạo. Khi nhà nước đi đầu trong phát triển AI, doanh nghiệp và nhân lực trong nước được khuyến khích tham gia mạnh mẽ.
• Đài Loan: Chính quyền cung cấp nguồn tài trợ và khuyến khích các trường đại học làm cầu nối giữa công nghệ và công nghiệp. Đây là vai trò quan trọng, bởi các ngành truyền thống thường phân mảnh, còn doanh nghiệp lớn lại thiếu thời gian và nguồn lực để phục vụ nhóm này.