Vì sao Afghanistan thường xuyên hứng chịu động đất?
ĐNO - Sáng 3/11, trận động đất mạnh 6,3 độ richter xảy ra ở miền Bắc Afghanistan, nguy cơ gây nhiều thương vong. Thảm kịch một lần nữa gióng hồi chuông cảnh báo về mức độ dễ tổn thương của quốc gia này trước biến động địa chất.
CNN dẫn báo cáo sơ bộ của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), trận động đất có chấn tiêu nằm ở độ sâu khoảng 28km với tâm chấn gần thành phố Mazar-i-Sharif và thị trấn Khulm thuộc tỉnh Balkh. USGS ước tính trận động đất có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng và khiến hàng trăm người thiệt mạng.
Rung chấn từ trận động đất có thể cảm nhận tại nhiều khu vực của Tajikistan, Uzbekistan và Turkmenistan, những quốc gia tiếp giáp miền Bắc Afghanistan.
Đất nước nằm trên “vành đai đứt gãy”
Afghanistan vốn được bao bọc bởi địa hình núi non hiểm trở, nhưng ẩn sâu dưới lớp đá đó là mạng lưới địa chất đầy rủi ro. Quốc gia này nằm ở ranh giới giữa mảng kiến tạo Á - Âu (Eurasia) và mảng Ấn Độ (Indian Plate) - nơi hai khối lục địa khổng lồ hoặc va chạm, hoặc trượt ngang qua nhau.
Sự chuyển động theo hướng bắc của mảng Ấn Độ, liên tục ép lên mảng Á - Âu, chính là nguyên nhân chủ yếu gây ra các trận động đất liên tiếp tại Afghanistan. Ngoài ra, mảng Arab ở phía nam cũng tác động, khiến khu vực này trở thành một trong những vùng địa chấn hoạt động mạnh nhất thế giới.
Theo Reuters, ít nhất 355 trận động đất có cường độ trên 5,0 độ richter được ghi nhận tại Afghanistan kể từ năm 1990. Trung bình mỗi năm, động đất khiến khoảng 560 người thiệt mạng và gây thiệt hại vật chất lên tới 80 triệu USD, con số đáng báo động với một đất nước còn nhiều khó khăn.
Afghanistan từng chứng kiến nhiều trận động đất khốc liệt. Năm 1998, hai trận động đất xảy ra cách nhau chỉ ba tháng, khiến hơn 7.000 người thiệt mạng. Năm 2015, trận động đất mạnh 7,5 độ richter làm 399 người chết ở Afghanistan, Pakistan và Ấn Độ.
Gần đây hơn, trận động đất năm 2022 tại Paktika cướp đi sinh mạng của 1.000 người và hàng loạt trận rung chuyển trong tháng 10/2023 tiếp tục tàn phá nhiều ngôi làng, khiến hơn 1.000 người thiệt mạng.
Làm thế nào để giảm thiểu thiệt hại?
Giới khoa học nhận định động đất là thực trạng không thể tránh khỏi, nhưng hậu quả có thể giảm thiểu nếu con người chủ động hơn trong việc thích ứng.
Các nghiên cứu khuyến nghị cần xây dựng công trình theo tiêu chuẩn kháng chấn, đồng thời gia cố, cải tạo những tòa nhà cũ để giảm nguy cơ sập đổ. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo sớm là rất cấp thiết, giúp người dân có thêm thời gian sơ tán.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của bản đồ hóa các đứt gãy địa chất bằng công nghệ viễn thám và dữ liệu không gian, qua đó xác định những khu vực rủi ro cao để di dời dân cư hoặc quy hoạch phát triển bền vững hơn.
Afghanistan có thể không thay đổi được vị trí địa lý của mình, nhưng bằng tri thức khoa học và quản trị rủi ro hiệu quả, quốc gia này hoàn toàn có thể giảm thiểu mất mát lặp lại qua từng cơn rung chuyển của lòng đất.