Ô nhiễm rác thải vùng hạ du sông Thu Bồn
Lượng rác thải trôi nổi, ùn ứ rất lớn ở lưu vực sông Thu Bồn, đặc biệt là vùng hạ du sau mỗi lần lũ rút cho thấy nguy cơ ô nhiễm rác thải ở khu vực này vẫn đang âm ỉ.
“Túi hứng rác” vùng hạ du
Ngày 30 và 31/10, sau khi cơn lũ lịch sử vừa rút đi, nhiều khu vực trong phố cổ Hội An ngập ngụa trong rác. Ông Nguyễn Phương Đông, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Hội An cho biết, rác ùn ứ rất lớn ở dưới chân cầu An Hội và sau Chùa Cầu, địa phương phải huy động thêm máy múc hỗ trợ từ doanh nghiệp mới dọn dẹp nhanh được lượng rác này.
Tuy nhiên chỉ sau vài ngày tạm rút, nước lũ tại Hội An đã dâng trở lại, dù không bằng mức lụt lịch sử vừa qua nhưng lại tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ rác thải sẽ tái bủa vây các khu vực của vùng lõi khu phố cổ. Theo người dân địa phương, đây là thực trạng đã tồn tại dai dẳng trong những năm xuất hiện lũ lớn. Do khu vực này nằm ở cuối nguồn sông Thu Bồn nên một phần không nhỏ lượng rác đổ về Hội An xuất phát từ vùng phía thượng lưu của dòng sông này.
Không riêng Hội An, nhiều khu vực hạ du ven sông Thu Bồn ở các xã, phường như Duy Xuyên, Nam Phước, Duy Nghĩa, Điện Bàn cũng hứng chịu một lượng rác thải lớn trôi nổi từ dòng nước lũ, gây nên nhiều nguy cơ về ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh…
Đáng chú ý, trong vài tuần gần đây nhiều xã, phường trong khu vực này đang phải triển khai giải pháp tình thế tập kết rác thải tạm thời theo từng địa phương do Nhà máy chất thải rắn sinh hoạt Bắc Quảng Nam dừng tiếp nhận vì sự cố. Việc phải dọn dẹp, xử lý thêm một lượng lớn rác thải phát sinh từ lũ lụt càng tạo áp lực lớn lên việc đảm bảo môi trường ở vùng hạ du sông Thu Bồn.
Theo nghiên cứu phân tích quản lý rác thải nhựa từ nguồn tới biển tại lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn của Viện nước quốc tế Stockholm (SIWI) phối hợp Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) thực hiện vào năm 2019 ước tính, trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn mỗi ngày có khoảng 3,9 - 9,1 tấn có nguy cơ ra sông, biển mà không được thu gom, xử lý.
Cũng theo nghiên cứu này, ô nhiễm nhựa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn sẽ khiến tăng cao chi phí dọn dẹp rác, tăng chi phí bảo trì và làm sạch hệ thống thoát nước mưa, bờ sông. Ngoài ra còn gây áp lực lớn lên quần thể các loài thủy sản cũng như nguy cơ rủi ro trong tiêu thụ vi nhựa từ chuỗi thức ăn cho con người.
Cần giảm thiểu từ đầu vào
Nhận thức nguy cơ từ vấn đề này, những năm qua ở vùng hạ du sông Thu Bồn đã triển khai nhiều giải pháp để giảm thiểu phát sinh rác thải. Trong đó, đáng chú ý là việc triển khai thí điểm 4 dự án tại Hội An trong giai đoạn 2020 - 2024 trong khuôn khổ Chương trình đối tác chiến lược giữa IUCN và PRO Việt Nam.
Theo đó, các dự án phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; Chương trình thu phí chất thải rắn sinh hoạt theo khối lượng và thể tích (VBWF); Doanh nghiệp hành động giảm phát sinh rác thải nhựa tại Hội An và thành lập cơ sở tái chế vật liệu (MRFs) hỗ trợ phân loại rác thải hữu cơ bước đầu mang lại những tín hiệu tích cực về giảm phát sinh rác thải.
Tuy nhiên, về lâu dài vẫn cần những nỗ lực đồng bộ để cải thiện nhận thức cộng đồng trong việc giảm thiểu rác thải trên toàn lưu vực sông cũng như có các giải pháp từ đầu vào để hạn chế phát sinh rác trong hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.
Hiện nay, trên lưu vực sông này đã khởi động Dự án giảm thiểu ô nhiễm và duy trì dòng chảy trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn được thực hiện từ năm 2025 - 2027 với tổng kinh phí hơn 18 tỷ đồng, trong đó có việc quản lý ô nhiễm từ các hoạt động trên đất liền ra sông và biển.
Ngoài ra, theo nghiên cứu, khoảng 40% trong số rác khoảng 100 tấn/ngày tại 3 phường Hội An, Hội An Tây, Hội An Đông phát sinh từ hoạt động thương mại, dịch vụ - du lịch. Để giảm thiểu tối đa lượng rác phát sinh thì phải thực hiện đồng bộ cũng như có vật liệu đầu vào thân thiện với môi trường.
Theo bà Lương Thúy Hà, quản lý khách sạn Beachside Boutique Hội An (phường Hội An Tây), cơ sở đã thực hành giảm thiểu rác thải nhựa từ lâu tuy nhiên cần hình thành một mạng lưới cơ sở lưu trú trên toàn phường hoặc một khu vực rộng lớn hơn cùng thực hành thì mới tạo hiệu ứng mạnh mẽ cho ngành du lịch.
Còn bà Vũ Mỹ Hạnh, Giám đốc Công ty giải pháp môi trường REED, chuyên gia tư vấn về quản lý rác thải tại nguồn cho rằng: “Việc yêu cầu doanh nghiệp du lịch đầu tư hệ thống quản lý rác thải là quá sức đối với nhiều đơn vị. Cái chúng ta cần là hệ sinh thái vật liệu, giải pháp để hạn chế tối đa rác thải ngay từ đầu. Với rác thải bắt buộc phát sinh, cần tạo ra hệ thống phi tập trung với nhiều điểm đến của rác đã được phân loại trong cộng đồng tùy theo nhóm rác sẽ chuyển thành nguyên liệu hữu ích cho các ngành kinh tế khác. Còn lại, chỉ có rác thải không thể xử lý được mới nên thu gom theo hướng tập trung như hiện nay thì ước tính có thể giảm lượng rác phát sinh đến 70%”.