Nhiều nước châu Âu chạy đua ngăn khủng hoảng năng lượng
Quyết định đưa Lukoil và Rosneft vào “danh sách đen” của Washington khiến nhiều quốc gia châu Âu, nơi hai tập đoàn dầu khí lớn nhất của Nga hiện diện, phải chạy đua thời gian để ngăn chặn việc cắt nguồn cung nhiên liệu trước khi lệnh trừng phạt có hiệu lực vào ngày 21/11 tới.
Tháng 10/2025, chính quyền của Tổng thống Donald Trump gây bất ngờ khi tuyên bố áp đặt lệnh trừng phạt đối với hai tập đoàn dầu mỏ lớn nhất của Nga, gồm Lukoil (thuộc tư nhân) và Rosneft (tập đoàn quốc doanh) với gần 30 công ty con, đánh dấu lệnh trừng phạt đầu tiên của Mỹ đối với Nga kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào đầu năm nay. Ông Trump đe dọa sẽ áp đặt thêm lệnh trừng phạt đối với việc mua dầu từ các công ty trên. Đây là động thái mạnh mẽ nhất của Washington nhằm gia tăng sức ép kêu gọi Moscow ngừng bắn ngay lập tức tại Ukraine, đồng thời sẽ giúp “trục xuất” dầu mỏ của Nga khỏi các thành viên Liên minh châu Âu (EU).
Theo Politico, các nhà lập pháp Bulgaria cuối tuần qua thống nhất dự luật cho phép chính phủ bổ nhiệm giám đốc của nhà máy lọc dầu Burgas khổng lồ do Lukoil sở hữu, trao toàn quyền kiểm soát hoạt động của cơ sở, phê duyệt việc bán và quốc hữu hóa nếu cần thiết, trong khi đang đề nghị được miễn trừ trừng phạt khi mua dầu Nga.
Nhà máy lọc dầu Lukoil-Neftochim, theo AP, là công ty lớn nhất và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của Bulgaria. Năm 2024, doanh thu của nhà máy đạt khoảng 4,7 tỷ euro. Tuần trước, Bulgaria áp đặt hạn chế tạm thời đối với xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ, gồm thị trường thành viên khác của EU, nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước trước lệnh trừng phạt mới của Mỹ đối với năng lượng Nga.
Romania, nơi có nhà máy lọc dầu Petrotel của Lukoil đang xem xét việc xin gia hạn trừng phạt. Một quan chức chính phủ Romania cho biết, quốc hữu hóa có thể là “lựa chọn cuối cùng”. Bộ trưởng Năng lượng Romania Bogdan-Gruia Ivan nói với Politico, nước này “chuẩn bị” cho mọi kịch bản, nhằm duy trì hoạt động kinh tế của Romania, nhưng cũng ngừng tài trợ cho Liên bang Nga. Việc đóng cửa sẽ dẫn đến vài tháng giá tăng nhẹ trong bối cảnh Romania chạy đua tìm nguồn nhập khẩu thay thế.
Đức vừa giành được quyền miễn trừ 6 tháng cho nhà máy lọc dầu Schwedt thuộc sở hữu của Rosneft, vốn nằm dưới sự kiểm soát của chính phủ kể từ năm 2022. Trong khi đó, chính phủ Hà Lan coi việc bán nhanh cổ phần 45% của Lukoil tại nhà máy lọc dầu Zeeland tại nước này là “kịch bản có khả năng nhất”. Lukoil vốn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung cấp nhiên liệu cho khu vực. Do đó, các nhà hoạch định chính sách ưu tiên tìm kiếm người mua đáng tin cậy để tránh khủng hoảng năng lượng.
Đối với Bulgaria, nơi nhà máy lọc dầu của Nga cung cấp tới 80% nhu cầu nhiên liệu, sẽ khiến đất nước không còn nguồn cung vào cuối năm nay. Mới đây, chính phủ Moldova đưa ra đề xuất riêng về việc mua lại tài sản của Lukoil trên lãnh thổ Moldova cũng như yêu cầu Washington hoãn lệnh trừng phạt.
Đáng chú ý khi Reuters đưa tin, cuối tuần qua, Hungary được miễn trừ (có thể kéo dài một năm) lệnh trừng phạt của Mỹ khi dầu khí của Nga sau khi Thủ tướng Viktor Orban gặp ông Trump tại Nhà Trắng và cam kết mua khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Mỹ với hợp đồng trị giá khoảng 600 triệu USD. Ông Trump cho rằng, việc miễn trừ này vì Hungary không có lợi thế về biển, cũng không có cảng.
Hungary vẫn phụ thuộc vào năng lượng của Nga kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022, dẫn đến sự chỉ trích của một số đồng minh từ EU và NATO. Số liệu của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho thấy, Hungary mua 74% lượng khí đốt và 86% lượng dầu mỏ từ Nga vào năm ngoái, và cảnh báo việc EU cắt giảm nguồn cung nhiên liệu trên có thể khiến Hungary thiệt hại hơn 4% GDP.
Thủ tướng Hungary Orban thừa nhận, nếu không có thỏa thuận miễn trừ trên, sẽ tạo ra những đợt tăng giá “không thể chịu đựng nổi” cho hộ gia đình và doanh nghiệp tại Hungary. Do đó, Hungary phản đối kế hoạch của EU về việc loại bỏ dần nhập khẩu dầu khí từ Nga vào cuối năm 2027, càng làm sâu sắc thêm rạn nứt giữa Hungary và Brussels về quan hệ với Moscow.
Politico thống kê, chỉ riêng Lukoil điều hành hàng trăm trạm xăng trên khắp EU, gồm khoảng 200 trạm ở Bỉ, vận hành các nhà máy lọc dầu khổng lồ ở Romania, Bulgaria và nắm giữ 45% cổ phần của một nhà máy chế biến nhiên liệu ở Hà Lan. Lukoil cung cấp dầu cho Hungary và Slovakia, những nước phụ thuộc từ 86 đến 100% lượng dầu nhập khẩu từ Moscow.