Sớm có phương án đối với di vật tàu cổ tại bờ biển Hội An Tây
Việc con tàu cổ đắm tại bờ biển Hội An Tây tái xuất lộ sau cơn bão số 13 vừa qua khiến công tác bảo tồn di vật này càng trở nên cấp thiết nhằm hạn chế những tác động của môi trường, khí hậu nắng gió khắc nghiệt miền Trung.
Tàu cổ tái xuất lộ sau gần 2 năm
Sáng 8/11, nhiều người dân phường Hội An Tây phát hiện con tàu cổ tại khu vực bờ biển cách UBND phường Cẩm An (cũ) khoảng 400m về hướng bắc và báo cho Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An. Qua giám định nhận thấy, cấu trúc tàu khá mạnh mẽ và được làm từ các loại gỗ có độ bền cao và khả năng chịu lực tốt như gỗ bằng lăng (săng lẻ), kiền kiền và gỗ thông, sau đó dùng chất xảm trét ngăn nước thấm vào bên trong tàu.
Kết quả đo kích thước tàu rộng hơn 5m, chiều dài phần xuất lộ khoảng 17,4m (kích thước chiều dài có thể chưa kết thúc do còn bị vùi lấp dưới cát). Cạnh đó, các chi tiết giang, ván be, vách ngăn, lô… cũng đều khá rõ. Với cấu trúc này, có thể cho phép tàu thực hiện những chuyến hải trình dài ngày như hoạt động thương mại trên biển hoặc hải chiến.
Ông Phạm Phú Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản thế giới Hội An chia sẻ, việc phát hiện con tàu cổ tại bờ biển Hội An Tây không phải điều mới mẽ, bất ngờ vì di vật này từng xuất hiện lần đầu vào cuối năm 2023. Thời điểm đó, đơn vị đã đến kiểm tra, nghiên cứu, đồng thời phối hợp Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), Bảo tàng tỉnh Quảng Nam (nay là Bảo tàng Đà Nẵng) thực hiện và hoàn thành khảo sát di vật tàu đắm này, nhưng vì một số lý do khách quan, việc xác định niên đại tuyệt đối bằng C14 của tàu chưa cho kết quả.
Song với vị trí phát hiện con tàu từng nằm sâu trong đất liền, cùng sự tương đồng về đặc điểm cấu trúc, kỹ thuật thi công cùng vật liệu xây dựng với nhiều con tàu đắm truyền thống Biển Đông đã phát hiện trong vùng biển Đông Nam Á dẫn đến khả năng cao là con tàu có niên đại giữa cuối thế kỷ 14 đến thế kỷ 16. Tuy nhiên, từ sau giai đoạn xuất lộ đầu tiên, con tàu tiếp tục bị bồi lấp sâu dưới lớp cát biển, nay tiếp tục xuất lộ trong đợt mưa lũ lớn do chịu ảnh hưởng của cơn bão số 13 vừa qua.
Nhằm tránh tác động, ảnh hưởng đến di vật, những ngày qua Trung tâm Bảo tồn Di sản thế giới Hội An đã phối hợp phường Hội An Tây thường xuyên theo dõi diễn biến bồi lấp của con tàu, đồng thời thực hiện một số biện pháp bảo vệ tạm thời như cắm biển cấm vào khu vực vị trí con tàu; tuyên truyền, vận động người dân và du khách tham gia bảo vệ vết tích tàu phát lộ; không tự ý đào bới tại khu vực này …
sớm có phương án
Ngày 8/11, Trung tâm Bảo tồn Di sản thế giới Hội An đã có văn bản gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch báo cáo thực trạng di vật tàu cổ tái xuất lộ, đồng thời đề xuất thực hiện các thủ tục tổ chức khai quật khẩn cấp và bảo quản bước đầu di vật này.
Theo ông Phạm Phú Ngọc, mặc dù thủ tục khai quật tàu cổ không đơn giản vì phụ thuộc nhiều vấn đề như công tác xử lý hiện vật, nơi bảo quản, kỹ thuật bảo quản, kể cả ý kiến đồng ý từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Dù vậy, không thể chần chừ hơn nữa, nhất là trước tình hình bờ biển sạt lở nghiêm trọng và di vật thường xuyên xuất lộ cùng các yếu tố thời tiết bất lợi gây ra.
Thực tế, việc bảo quản hiện vật sau khai quật rất quan trọng, đã từng xảy ra tình trạng, hiện vật, di tích khảo cổ bị xuống cấp nhanh chóng sau khi đưa lên khỏi mặt đất do tiếp xúc không khí, môi trường xung quanh.
Ông Hà Vỹ, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương nhằm có biện pháp bảo vệ hiện vật, hiện trường tàu cổ tốt nhất. Tiếp đến, sẽ tính toán xây dựng giải pháp khai quật di vật tàu cổ này, đảm bảo hiện vật được được bảo tồn, phát huy giá trị hiệu quả và khoa học.
Theo TS. Nguyễn Ngọc Quý, Viện Khảo cổ học Việt Nam, kết quả khai quật sẽ làm rõ nhiều vấn đề về hiện vật, giúp xác định đây là thuyền nội địa, thuyền của ngư dân hay thuyền buôn… Từ đó cung cấp những thông tin, giá trị thú vị về lịch sử vùng đất...
“Nếu đây là thuyền buôn sẽ giúp làm rõ quá trình giao thương tại đô thị cổ Hội An xưa, còn nếu là thuyền của người dân thì chúng ta cũng sẽ hiểu hơn về kỹ thuật đóng tàu thuyền xưa của người dân như kỹ thuật đóng ghe bàu xứ Quảng trong quá trình khai thác biển… Tất nhiên, kết quả khai quật chỉ là phần tư liệu, để hiểu rõ hơn sẽ cần sự tham gia của những nhà nghiên cứu về tàu thuyền, giao thương, vật liệu gỗ…
Song, trước mắt phải nhanh chóng tổ chức khai quật khẩn cấp nhằm bảo vệ hiện vật vì đây là vật liệu gỗ, nếu để lâu chờ đúng thủ tục quy trình thì gỗ sẽ dễ hư hại do tiếp xúc với không khí bên trên”, TS. Nguyễn Ngọc Quý phân tích.
Đồng thời khuyến cáo, quá trình khảo cổ cần đặc biệt chú trọng quy trình bảo quản hiện vật sau khai quật, nhất là kỹ thuật bảo quản và trưng bày hiện vật ra không khí, tránh tình trạng làm hư hại hiện vật tàu cổ.
“Những di vật bằng vật liệu gỗ sau thời gian dài chôn dưới đất cát nay tiếp xúc khí hậu khắc nghiệt thường dễ dàng hư hỏng. Nên quá trình khai quật phải chú ý phần bảo quản, còn nếu khai quật nghiên cứu xong lấp lại thì cũng vô nghĩa, do đó chúng ta cần dự lường tất cả giải pháp. Kết quả khai quật tàu cổ không chỉ giúp chúng ta có thêm một hiện vật tiêu biểu trưng bày giới thiệu đến du khách gần xa mà còn cung cấp những thông tin quý giá về vùng đất thương cảng Hội An xưa”, TS. Nguyễn Ngọc Quý chia sẻ thêm.