Sớm tính lại mực nước báo động và đảm bảo thoát lũ
Trong các đợt lũ vừa qua trên lưu vực và hạ du sông Vu Gia - Thu Bồn xuất hiện một số bất cập về mực nước tương ứng cấp báo động lũ tại các trạm thủy văn, chênh lệch mực nước lũ giữa thượng lưu và hạ lưu, chậm thoát lũ về hạ du…, đòi hỏi sớm tính toán lại và khắc phục.
Lũ chậm thoát ở hạ lưu
Trong đợt lũ đặc biệt lớn xảy ra từ ngày 25 - 30/10, khi mực nước lũ trên sông Thu Bồn tại trạm thủy văn Giao Thủy đạt đỉnh ở mức 10,03m vào đêm 29/10, thì phải mất đến 4 giờ sau, tại trạm Câu Lâu mới xuất hiện đỉnh lũ lịch sử ở mức 5,62m, cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1964 (5,48m) đến 14cm dù chỉ cách nhau khoảng 16,5km chiều dài dòng sông.
Mực nước lũ trên sông Vu Gia tại trạm thủy văn Ái Nghĩa đạt đỉnh 10,6m vào tối 29/10, thấp hơn đỉnh lũ lịch sử năm 2009 (10,77m) chỉ 17cm, nhưng sau hơn 3,5 giờ mới xuất hiện đỉnh lũ trên sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch ở mức 7,52m, dù chỉ cách nhau khoảng 13,5km.
Sau đó khoảng 3,5 giờ, mới xuất hiện đỉnh lũ tại trạm thủy văn Cẩm Lệ ở mức 3,25m, cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 2009 (3,16m) khoảng 9cm dù cách đập dâng An Trạch chỉ 10,5km.
Trong khi đó, thời gian lan truyền đỉnh lũ từ trạm thủy văn Hội Khách về trạm Ái Nghĩa là 4 giờ dù cách nhau đến 26km chiều dài dòng sông; từ trạm Nông Sơn về Giao Thủy là 3 giờ, dù cách nhau 25km.
Những điều trên đồng nghĩa thời gian truyền đỉnh lũ từ trạm thủy văn Ái Nghĩa về Cẩm Lệ dài gấp 1,75 lần so với từ trạm Hội Khách về Ái Nghĩa dù quãng đường truyền lũ tương đương nhau; từ trạm Nông Sơn về Giao Thủy nhanh hơn nhiều so với từ Giao Thủy về Câu Lâu dù quãng đường dài gấp 1,5 lần.
Đồng thời, cũng cho thấy các mực nước tương ứng cấp báo động lũ tại các trạm thủy văn nói trên được xây dựng trước đây không còn phù hợp với thực tế hiện nay.
Một thực tế đáng báo động nữa là theo phản ảnh của một số người dân ở các xã Đại Lộc, Hòa Tiến, chênh lệch mực nước lũ giữa thượng lưu và hạ lưu đập dâng An Trạch khoảng từ 1 - 1,7m; giữa thượng lưu và hạ lưu trụ của một số cầu khoảng 10 - 15cm…
Trong khi đó, việc thi công đường Đỗ Đăng Tuyển thuộc xã Đại Lộc vào năm 2013 đã cắt ngang tuyến thoát lũ từ sông Vu Gia qua cầu Phốc về hạ du nên đã từng bị một trận lũ lớn làm bong tróc mặt đường trên cầu này. Tương tự, các tuyến đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi, Hòa Phước - Hòa Khương, ADB5 đoạn qua xã Hòa Tiến… cũng cắt ngang các tuyến thoát lũ, làm gia tăng ngập lũ ở thượng lưu.
Tránh ách tắc dòng chảy thoát lũ
TS. Lê Hùng, giảng viên Khoa Xây dựng công trình thủy, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng nhìn nhận, qua so sánh đợt lũ xảy ra từ ngày 25 - 30/10/2025 và trận lũ lịch sử trên sông Vu Gia vào năm 2009 cho thấy, mực nước lũ tại trạm thủy văn Cẩm Lệ đã thay đổi hoàn toàn sau quá trình đô thị hóa và sự xuất hiện của các tuyến giao thông lớn chắn ngang các dòng chảy.
Số liệu thủy văn tại trạm Cẩm Lệ không còn phản ánh đúng đặc trưng lũ như trước đây. Vì vậy, việc tiếp tục sử dụng thuần túy số liệu thủy văn của trạm này để phục vụ cho quy hoạch đô thị, thiết kế xây dựng, hạ tầng giao thông và hệ thống thoát nước… hiện nay là không còn phù hợp.
Do đó, thành phố cần chọn số liệu thủy văn tại đập dâng An Trạch làm mực nước báo động lũ mới cho hạ lưu sông Vu Gia để cảnh báo lũ đúng cho các khu vực thuộc xã Hòa Tiến và phường Hòa Xuân, Cẩm Lệ.
Đồng quan điểm, TS. Tô Thúy Nga, giảng viên Khoa Xây dựng công trình thủy, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng cho rằng, những năm qua, để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và khắc phục tình trạng ùn tắc và tai nạn giao thông, nhiều tuyến đường đã được xây dựng, nhưng hướng tuyến chắn ngang dòng chảy, làm phân bố lũ thay đổi rõ rệt so với trước đó.
Trong đó, đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi được đắp lên tựa như tuyến “đê” ngăn lũ, làm khu vực thượng lưu đoạn qua xã Hòa Tiến bị ngập nặng do khẩu độ lẫn vị trí xây dựng các cống qua đường chưa hoàn toàn phù hợp, đã được chứng minh qua các kết quả chạy mô hình mô phỏng.
Nhìn chung, việc phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội (quy hoạch, xây dựng các khu đô thị, trục đường giao thông…) đã làm cho chế độ lũ ở hạ lưu sông Vu Gia - Thu Bồn thay đổi rất lớn. Vì vậy, cần có giải pháp nâng cấp, mở rộng cống để có thể thoát lũ tốt hơn.
Khi quy hoạch các khu đô thị mới, xây dựng các tuyến đường chắn ngang dòng chảy, cần phải đánh giá kỹ vấn đề ngập lụt, từ đó làm cơ sở đề xuất các biện pháp xử lý hợp lý và có các giải pháp công trình, phi công trình góp phần tăng khả năng thoát lũ, giảm bớt tác động của lũ lụt.
Mới đây, tại buổi làm việc với UBND thành phố Đà Nẵng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp chỉ ra một số điểm mới xuất hiện trong đợt lũ đặc biệt lớn xảy ra từ ngày 25 - 30/10/2025.
Trong đó, mực nước lũ tương ứng các cấp báo động lũ tại các trạm thủy văn cũng rất khác nhau, không còn đúng nữa và có vấn đề về dòng chảy, có thể là bị ách tắc dòng chảy ở đâu đó. Vì vậy, trước hết, cần phải tính lại các mực nước báo động lũ…
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đã giao đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính lại các mực nước báo động lũ trên sông Vu Gia và Thu Bồn.
Đồng thời, đề nghị thành phố Đà Nẵng phải tính toán liên quan đến lũ, ngập lụt, thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu khi xét duyệt các nhiệm vụ đầu tư xây dựng, nhất là đầu tư về hạ tầng.
Sắp tới, khi triển khai dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua Đà Nẵng, thành phố phải rất quyết liệt có ý kiến trong thiết kế cầu, cống để không gây cản trở thoát lũ về hạ lưu. Tránh trường hợp như ở một số đoạn đường bộ cao tốc đã trở thành “đê ngăn lũ”, những đoạn đường sắt cắt qua tuyến thoát lũ cần được quan tâm tính đến thoát lũ, cần thiết thì đề nghị làm cầu cạn thay cống.