Chuyển đổi cây trồng lâm nghiệp theo hướng bền vững

Phụ thuộc cây keo ngắn ngày

Ở thôn Xuân Hòa (xã Quế Phước), ông Phan Văn Triều đã gắn bó với nghề trồng rừng hơn 15 năm. Gia đình ông có 3ha rừng keo, trồng từ năm 2010 đến nay, mỗi chu kỳ khai thác 5 năm mang lại thu nhập khoảng 150 - 200 triệu đồng.

“Nguồn thu từ trồng keo ổn định, không lo mất trắng như trồng hoa màu hay chăn nuôi. Tôi chưa tính đến trồng loại cây khác, vì không biết trồng cây gì hiệu quả hơn”, ông Triều nói.

Câu chuyện của ông Triều cũng là thực tế chung ở xã Quế Phước và các địa phương vùng trung du - miền núi, nơi cây keo đã trở thành sinh kế của hầu hết người dân. Theo thống kê, xã Quế Phước hiện có hơn 3.000ha rừng sản xuất, chủ yếu là keo lai và keo tai tượng.

Loài cây này từng được xem là “cứu cánh” cho vùng đất dốc nghèo dinh dưỡng. Tuy nhiên, sau nhiều năm khai thác liên tục, những hạn chế bắt đầu lộ rõ. Cứ 4 - 5 năm, người dân lại khai thác, đốt thực bì để trồng lại. Cách làm này khiến đất bạc màu, hệ sinh thái rừng bị phá vỡ, rừng mất khả năng phòng hộ, dễ sạt lở khi mưa lớn.

Tại các xã thuộc huyện Nông Sơn cũ, chính quyền địa phương đã từng triển khai một số dự án trồng rừng gỗ lớn, nhưng do diện tích thí điểm nhỏ, người dân chưa mặn mà nên hiệu quả chưa cao. Phần lớn hộ dân chọn quay lại trồng keo ngắn ngày để có nguồn thu nhanh.

“Rừng keo đã ăn sâu vào nếp nghĩ của người dân. Muốn chuyển đổi sang cây khác phải có mô hình mẫu, có chính sách hỗ trợ cụ thể, nhất là vốn và kỹ thuật. Nếu chỉ tuyên truyền suông thì rất khó thay đổi thói quen lâu năm”, một cán bộ xã chia sẻ.

Ở xã Nông Sơn hiện nay, tỷ lệ người dân sống bằng nghề rừng chiếm gần 60% dân số. Toàn xã có hơn 4.700ha đất rừng sản xuất, chủ yếu trồng keo. Mặc dù chính quyền địa phương đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, khuyến khích người dân tham gia các mô hình trồng rừng gỗ lớn, song việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vẫn còn chậm. Địa hình dốc, giao thông khó khăn, bão lũ thường xuyên, trong khi giá gỗ lớn chưa ổn định khiến người dân e dè.

Cần thay đổi tư duy

Ông Trần Văn Đoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Nông Sơn cho rằng, để thay đổi cơ cấu cây trồng lâm nghiệp, trước hết phải thay đổi tư duy của người trồng rừng. Địa phương đang tập trung khuyến khích phát triển cây dó bầu nhằm hình thành vùng nguyên liệu phục vụ làng nghề trầm hương, tạo hướng đi mới cho kinh tế nông lâm nghiệp.

“Nếu trước đây, người dân chỉ trồng keo để bán gỗ dăm, thì nay, chúng tôi vận động chuyển sang cây có giá trị cao hơn, kết hợp trồng dược liệu dưới tán rừng. Làm được như vậy vừa giữ được đất, vừa tăng thu nhập, lại bảo vệ môi trường sinh thái”, ông Đoàn nói.

Trong khi đó, xã Quế Phước xác định, để phát triển rừng bền vững cần có sự liên kết 3 bên, giữa người dân, doanh nghiệp và chính quyền. Ông Nguyễn Văn Lanh, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương đang kêu gọi doanh nghiệp liên kết với người dân trồng rừng gỗ lớn, hướng đến khai thác rừng đa mục đích, vừa có gỗ, vừa kết hợp du lịch sinh thái, tín chỉ carbon và trồng cây dược liệu dưới tán rừng. Muốn làm được, phải có dự án thí điểm mang tính đột phá để người dân thấy hiệu quả thật sự.

Quế Phước đang đánh giá lại lập địa từng khu vực, phân vùng trồng phù hợp theo độ dốc, đất dưới 15% dành cho cây ngắn ngày, còn trên 15% thì ưu tiên cây lâu năm. Cùng với đó, địa phương tiếp tục tuyên truyền sâu rộng, hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời hỗ trợ vay vốn ưu đãi để người dân mạnh dạn chuyển đổi.

“Trong giai đoạn tới, Quế Phước sẽ phối hợp với các đơn vị khoa học tổ chức lớp tập huấn về kỹ thuật trồng rừng FSC - chứng chỉ quản lý rừng bền vững, hướng tới việc bán tín chỉ carbon, góp phần tăng giá trị rừng và thu nhập cho người dân. Khi rừng trở thành tài sản thật sự có giá trị, người dân sẽ có ý thức hơn trong việc giữ rừng, trồng rừng và khai thác hợp lý”, ông Lanh nói.

PHAN VINH