Xúc tiến xác lập công viên địa chất vùng cực nam Đà Nẵng
Nằm ở cực nam thành phố Đà Nẵng, các xã Núi Thành, Tam Xuân và Tam Hải đang sở hữu các di sản thiên nhiên và văn hóa đặc biệt mang tính đa dạng, phong phú hiếm có về địa chất. Đây là tiền đề, nền tảng và chứng cứ quan trọng để xác lập công viên địa chất.
Công viên địa chất là một trong những khái niệm khoa học tương đối mới mẻ. Công viên địa chất bao gồm một số điểm di sản địa chất ở mọi quy mô phức hợp địa chất mang tầm quan trọng khoa học đặc biệt, hiếm có và đẹp, tiêu biểu cho một khu vực và lịch sử địa chất. Nó không chỉ có ý nghĩa địa chất mà còn có giá trị sinh thái, khảo cổ, lịch sử và văn hóa.
Các xã Núi Thành, Tam Xuân và Tam Hải có địa hình mở ra biển. Ba xã có nhiều danh lam thắng cảnh như đảo Bàn Than - Hòn Mang - Hòn Dứa, rạn Bà Đậu, Biển Rạn… Trong đó có đảo trầm tích Bàn Than là một danh thắng đẹp.
Qua các cuộc khảo sát, điều tra, các nhà khoa học bước đầu đã thu thập nhiều minh chứng về những giá trị văn hóa, địa chất và nhân văn ở các địa phương này, nổi bật là xã Tam Hải và Núi Thành còn lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử phát triển địa chất phức tạp và lâu dài của lớp vỏ trái đất.
Theo thống kê sơ bộ, khu vực này có tới hàng trăm biểu hiện di sản địa chất: cổ sinh, địa tầng, địa mạo, cấu trúc - kiến tạo, karst, đá, cổ môi trường… Tính đa dạng địa chất và khả năng bảo tồn tốt các di sản này trong điều kiện tự nhiên của khu vực sẽ đem lại những giá trị, tiềm năng lớn cho phát triển du lịch, nghiên cứu và giáo dục địa chất.
Để tạo tiền đề trong tương lai, trước đây, tỉnh Quảng Nam (cũ) có dự kiến kế hoạch xây dựng hồ sơ tham gia vào Mạng lưới công viên địa chất toàn cầu. Trước mắt là lập hồ sơ tham gia vào Mạng lưới công viên địa chất quốc gia đối với di sản địa chất tại xã Núi Thành, Tam Xuân, Tam Hải và một số vùng lân cận.
Năm 2017, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Quảng Nam (cũ) tổ chức hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị di sản địa chất tại Núi Thành”. Gần 40 nhà khoa học có uy tín về lĩnh vực khoa học trái đất, tài nguyên địa mạo, địa chất, di sản văn hóa, khảo cổ, văn hóa du lịch của các viện, trung tâm nghiên cứu, các trường đại học, cơ quan văn hóa trong cả nước đã đến tham dự.
Tại đây, nhiều bài tham luận của các nhà khoa học khẳng định rõ giá trị tiềm năng địa chất, văn hóa của vùng đất Núi Thành, Tam Xuân, Tam Hải. Các xã Núi Thành, Tam Xuân, Tam Hải và vùng lân cận có khả năng xác lập công viên địa chất.
Cũng theo các nhà khoa học, các tiêu chí của một công viên địa chất toàn cầu là cần có một khu vực địa lý thống nhất, kích thước đủ lớn từ vài trăm đến vài nghìn ki-lô-mét vuông.
Các xã cực nam thành phố Đà Nẵng, gồm Núi Thành, Tam Mỹ, Đức Phú, Tam Anh, Tam Xuân, Tam Hải tuy có diện tích khoảng 533km2, có một số di sản thiên nhiên và văn hóa giá trị nhưng các di sản địa chất hạn chế về tính đa dạng, tính giá trị nổi bật độc đáo của các kiểu D (nham thạch), E (địa tầng), F (khoáng vật, khoáng sản), Đ (kiến tạo), H (địa chất kinh tế)…
Do vậy, nếu bao gồm cả những xã, phường phía nam của thành phố Tam Kỳ (cũ) với diện tích khoảng 92km2 và huyện Phú Ninh (cũ) với diện tích khoảng 251km2 sẽ có tổng diện tích khoảng 876,5km2 thì không những làm cho tính đa dạng, phong phú của các di sản thiên nhiên, văn hóa sẽ vượt trội hơn mà nhiều tiêu chí kinh tế - xã hội, phát triển bền vững cũng có tính thuyết phục nhằm xác lập một công viên địa chất phía nam thành phố Đà Nẵng trong tương lai.