Hai anh em tạo nên “Nvidia của Trung Quốc”
Từ một phòng lab khiêm tốn chỉ 30m2 tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, hai anh em họ Chen vốn là sinh viên của lớp “thiên tài trẻ” đã tạo ra Cambricon, công ty chip AI được định giá 70 tỷ USD, góp phần biến giấc mơ tự chủ công nghệ của Bắc Kinh thành hiện thực.
Sinh ra tại Nam Xương, thủ phủ tỉnh Giang Tây, Chen Yunji và em trai là Chen Tianshi lớn lên trong một gia đình bình dị: cha là kỹ sư điện, mẹ là giáo viên lịch sử. Tài năng nổi trội giúp cả hai được tuyển vào chương trình “thiên tài trẻ” của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi đào tạo những nhân lực xuất sắc nhất. Theo SCMP, Chen Yunji, 42 tuổi, theo đuổi lĩnh vực bán dẫn, trong khi em trai là ông Chen Tianshi, 40 tuổi, dành đam mê cho trí tuệ nhân tạo (AI).
Năm 2010, khi bắt đầu nghiên cứu mô hình “AI cộng chip”, tức dùng chip để tăng tốc thuật toán học sâu, họ đối mặt với sự hoài nghi. Ông Chen Yunji kể rằng ý tưởng này từng bị xem là “ảo tưởng”, thậm chí bị từ chối khoản tài trợ 200 nghìn nhân dân tệ. Bước ngoặt xuất hiện năm 2014 khi bài báo chung của hai anh em về học máy giành giải cao nhất tại ASPLOS, hội nghị hàng đầu về thiết kế bộ xử lý. Với hỗ trợ từ CAS, năm 2015 họ phát triển chip học sâu nguyên mẫu đầu tiên và đặt tên Cambricon, lấy cảm hứng từ kỷ Cambri, thời kỳ bùng nổ tiến hóa của sự sống trên Trái đất.
Tháng 3/2016, nhóm nghiên cứu tách ra thành lập công ty riêng trong phòng lab 30m2 với 20 người. Ông Chen Tianshi đảm nhiệm vị trí chủ tịch kiêm CEO, còn ông Chen Yunji giữ vai trò nhà khoa học trưởng.
Năm 2017, chip Cambricon-1A ra mắt và nhanh chóng được Huawei tích hợp vào chip Kirin 970 cho dòng smartphone Mate 10.
Tháng 8/2017, Cambricon huy động 100 triệu USD ở vòng Series A do quỹ nhà nước SDIC Chuangye dẫn dắt, cùng sự tham gia của Alibaba và Lenovo, đạt định giá kỳ lân trên 1 tỷ USD. Ba năm sau, phiên IPO trên sàn STAR ở Thượng Hải giúp họ thu về 2,6 tỷ nhân dân tệ (369 triệu USD), đạt định giá 12 tỷ USD; cổ phiếu tăng 230% ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, theo TechWire Asia.
Nhưng chặng đường tiếp theo của hai anh em không hề êm ả. Năm 2019, Huawei ngừng dùng công nghệ của Cambricon trên smartphone để phát triển chip riêng. Theo báo Financial Times, đây là “cú đánh tàn khốc”, buộc Cambricon chuyển hướng sang chip gia tốc cho điện toán đám mây, đồng nghĩa bước vào cuộc cạnh tranh trực diện với chính khách hàng cũ.
Từ năm 2017 đến 2023, Cambricon lỗ lũy kế 5,7 tỷ nhân dân tệ (khoảng 800 triệu USD). Tuy vậy, năm 2024 đánh dấu bước ngoặt mạnh mẽ. Quý IV/2024, công ty lần đầu ghi nhận lãi 272 triệu nhân dân tệ, doanh thu tăng 75,5% lên 989 triệu nhân dân tệ.
Nửa đầu 2025, doanh thu bứt phá 4.300% lên 2,88 tỷ nhân dân tệ, lợi nhuận ròng đạt 1,04 tỷ nhân dân tệ, theo TechWire Asia. Goldman Sachs dự báo doanh thu Cambricon có thể đạt 13,8 tỷ nhân dân tệ vào năm 2026; thị phần chip AI Trung Quốc tăng từ 3% lên 11% vào năm 2028.
Giá trị của Cambricon hiện nay lên 70 tỷ USD, tương đương 70% Intel. Ông Chen Tianshi, nắm 28,6% cổ phần, trở thành tỷ phú với tài sản 24,1 tỷ USD, đứng thứ 94 thế giới theo Bloomberg và Forbes.
Ông Chen Yunji kể với tờ South China Morning Post (SCMP): “Là anh em, chúng tôi có thể bỏ qua mọi khách sáo và thẳng thắn đối mặt với mọi vấn đề. Có lẽ nhờ vậy mà nghiên cứu liên ngành giữa thiết kế chip và thuật toán AI được đẩy nhanh”. Đó là hành trình của Cambricon, doanh nghiệp được mệnh danh “Nvidia của Trung Quốc”, nơi tình anh em, năng lực đặc biệt và khát vọng công nghệ quốc gia hòa quyện để tạo nên một hiện tượng đáng chú ý.