Nỗi lo nghề trồng quật cảnh Hội An
Được mệnh danh là “vựa” quật của miền Trung, mỗi năm cung ứng ra thị trường hàng trăm nghìn cây, chậu quật cảnh các loại, nhưng nghề trồng quật Tết Hội An đang đối diện nhiều khó khăn.
Sáng 19/11, ông Nguyễn Hồng, khối phố Bàu Ốc, phường Hội An Tây thuê người ra cồn Phi cách nhà gần 1km xúc đất chở về vườn. Hơn 10 năm nay, nguồn đất vào chậu của vườn quật gia đình ông chủ yếu nhờ vào cồn cát này.
Từ tháng 9 âm lịch, ông Hồng đã bắt đầu bứng quật giâm vào chậu chăm sóc để kịp bán Tết. Với khoảng 200 chậu quật, bình quật mỗi mùa ông cần khoảng 8m3 đất cát.“Quật rất kén đất trồng, nên trước tiên đất phải sạch, tiếp đến độ tơi xốp vừa phải, vì mịn quá nước tưới khó thoát, cây chết; ngược lại, cát nhiều nước thoát nhanh cây mau khô”, ông Hồng giải thích.
Phường Hội An Tây được thành lập từ 4 xã, phường gồm Cẩm Hà, Thanh Hà, Tân An và Cẩm An. Theo thống kê, tổng diện tích trồng quật trên địa bàn phường khoảng 100ha, với gần 200 hộ tham gia, tập trung chủ yếu ở 3 xã, phường cũ gồm Thanh Hà, Tân An và xã Cẩm Hà, mỗi năm cung ứng ra thị trường gần 100 nghìn cây, chậu quật các loại. Đồng nghĩa, cần lượng đất rất lớn vào chậu, ước tính vài trăm mét khối.
Ông Nguyễn Quang, khối phố Bàu Ốc nhìn nhận, khó nhất của nghề trồng quật cảnh chính là đất vô chậu vì chưa có nguồn thay thế bởi đất trồng quật phải tơi xốp, chỉ trồng được một lần, không thể sử dụng lần hai nên đòi hỏi cần có nguồn đất mới thường xuyên. Trung bình mỗi năm, gia đình ông Quang trồng 600 chậu quật, cần khoảng 25m3 đất cát vào chậu nên nỗi lo của ông có cơ sở.
Nếu như những hộ dân khối Bàu Ốc còn có cơ hội vào cồn Phi chở đất thì người trồng quật các khối phố khác phải tự đào trong vườn hoặc đi mua với giá 300 nghìn đồng/khối. Theo ông Nguyễn Kim Anh (khối phố Bàu Súng), mỗi năm ông tốn 15 triệu đồng mua đất cho hơn 1.000 chậu quật của mình.
“Trước đây, tôi cũng tận dụng đất trong vườn để vô chậu, nhưng sau nhiều năm khai thác khu vườn đã trũng thấp nên phải mua nơi khác chở về. Cùng với những phát sinh tăng cao như tiền chậu, nhân công chăm sóc, phân, thuốc…, nên năm nào thuận lợi, mỗi chậu quật cũng chỉ lời chưa tới 20%, xem như bỏ công làm lời”, ông Anh chia sẻ.
Cây quật (hoặc quất) là loại cây trái được nhiều người dân ưa chuộng trưng bày mỗi dịp Tết đến xuân về. Thị trường tiêu thụ của quật Hội An chủ yếu trên địa thành phố Đà Nẵng, tỉnh Quảng Ngãi và các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên.
Đầu năm 2024, nghề trồng quật Cẩm Hà được công nhận là nghề truyền thống. Cùng với đó, nhiều đề án, quy hoạch phát triển cũng đã được thành phố Hội An (cũ) triển khai nhằm bảo tồn, phát triển nghề, tuy nhiên do quá trình sáp nhập khiến những kế hoạch trên vẫn chưa thực hiện được.
Theo ông Nguyễn Văn Tú, Phó Chủ tịch UBND phường Hội An Tây, nghề trồng quật cảnh hiện đối diện 4 nguy cơ: nguồn đất vô chậu ngày càng khan hiếm, nguồn giống suy thoái, ô nhiễm môi trường do quật sử dụng quá nhiều thuốc bảo vệ thực vật, diện tích đất trồng quật thu hẹp, không thể sản xuất tập trung do phát triển đô thị.
Trong đó, ô nhiễm môi trường đã trở thành vấn đề nghiêm trọng suốt nhiều năm qua. Hầu như giai đoạn nào cây quật cũng cần bơm thuốc (bơm thuốc để giữ không cho sâu rầy chích, bơm thuốc để nuôi quả, giữ quả…). Trong khi đa phần vườn quật xen kẽ khu dân cư, khiến ô nhiễm môi trường từ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật càng nặng nề hơn.
Ông Nguyễn Văn Tú khẳng định, địa phương sẽ tiếp tục kế thừa các đề án về bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề trước đây của thành phố Hội An cũ. Đặc biệt, tìm giải pháp nghiên cứu chế phẩm cho việc sản xuất quật vì mỗi năm địa phương mất rất nhiều đất cát để trồng quật chậu. Đồng thời, phối hợp các sở ngành liên quan tổ chức nhiều đề tài khoa học về các hóa phẩm sinh học ít gây ô nhiễm phục vụ cho việc chăm sóc cây quật.