Sẽ khai quật di vật tàu cổ Hội An Tây vào mùa hè năm sau

Đây là đề xuất của các đại biểu, nhà khoa học tại Tọa đàm “Tham vấn ý kiến chuyên gia về phương án bảo tồn di vật tàu xuất lộ tại ven biển phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng” diễn ra sáng 20/11. Sự kiện do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng, Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao, Du lịch) đồng chủ trì tổ chức.

Di vật tàu cổ xuất lộ lần đầu vào cuối tháng 12/2023 tại tổ dân phố Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, cách biển Cửa Đại 4,7km về phía nam. Từ đó, di vật trải qua nhiều lần bồi lấp, xuất lộ với mức độ khác nhau.

Tháng 5/2024, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An phối hợp Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Quảng Nam (nay là Bảo tàng Đà Nẵng) tiến hành khảo sát lấy mẫu giám định di vật tàu cổ. Kết quả cho thấy, vị trí phát hiện con tàu lần đầu, ít nhất vào khoảng năm 1905, lúc đó vị trí này còn thuộc đất liền, cách mép nước khoảng 700 - 800m.

Qua phân tích giám định mẫu gỗ, bước đầu cho thấy tàu có kích thước lớn, cấu trúc chắc chắn, kết hợp giữa truyền thống đóng tàu Đông Nam Á và Trung Quốc.

Đồng thời, tàu được đóng từ loại gỗ có độ bền cao và khả năng chịu lực tốt là gỗ bằng lăng (săng lẻ), kiền kiền và gỗ thông, dùng chất xảm trét ngăn chặn sự xâm nhập của nước vào tàu, cho phép con tàu có thể thực hiện những chuyến hải trình dài ngày trên biển.

Tuy nhiên, thời gian này, di vật tiếp tục bị cát vùi lấp, cùng với một số nguyên nhân khách quan khác nên chưa thể triển khai các hoạt động tiếp theo.

Cuối tháng 10/2025, dưới ảnh hưởng của mưa bão, con tàu xuất lộ với cấu trúc phần trên gần hoàn chỉnh. Qua đo đạc, tàu có chiều rộng nhất 5m, chiều dài phần xuất lộ đo được 17,4m, các chi tiết giang, ván be, vách ngăn, lô, sa quạ, dấu vết liên quan đến kỹ thuật đóng tàu… thể hiện khá rõ.

Ông Phạm Phú Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An khẳng định, di vật tàu xuất lộ tại khu vực ven biển phường Hội An Tây mở ra cơ hội lớn cho công tác nghiên cứu khoa học về di sản tàu, thuyền cổ, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò, vị trí của Hội An trong lịch sử thương mại, hàng hải quốc tế, nhưng cũng đặt ra những thách thức cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di vật.

Tại buổi tọa đàm, bên cạnh ý kiến đề xuất khai quật khẩn cấp tàu cổ trong năm 2025 hoặc tháng 1/2026, một số nhà khoa học gợi ý nên tổ chức khai quật trong mùa nắng ráo khi bãi bồi lấp để thuận tiện hơn. Cạnh đó, việc làm rõ giá trị của di vật trước khi khai quật cũng được một số đại biểu đề cập.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi, di vật tàu xuất lộ tại ven biển phường Hội An Tây là trường hợp đầu tiên phát hiện về loại hình di vật tàu gần như còn nguyên vẹn trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Địa điểm phát hiện di vật nằm trong không gian của đô thị thương cảng quốc tế Hội An, nơi hàng trăm năm trước tàu thuyền trong nước và nước ngoài tấp nập ghé vào buôn bán; minh chứng vai trò của cảng thị Hội An trong mạng lưới giao thương quốc tế.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng của thành phố Đà Nẵng triển khai kịp thời những giải pháp nghiên cứu bước đầu. Tuy nhiên, bảo tồn đối với di vật khảo cổ này là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, kỹ thuật hiện đại và sự tham gia của các nhà khoa học, cơ quan quản lý, vừa yêu cầu đảm bảo các quy định hiện hành về di sản văn hóa nói chung, khảo cổ học nói riêng, đồng thời ứng xử phù hợp với một di vật tàu bằng gỗ đã bị chôn vùi ít nhất cả trăm năm qua.

“Mọi nhận định, đánh giá để đưa ra giải pháp cần hết sức thận trọng, khoa học; dự lường giải quyết mọi yếu tố tác động ảnh hưởng đến di vật, hướng đến mục tiêu duy nhất là bảo tồn được tính chân xác và lâu dài của di vật", Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh.

Kết luận tọa đàm, ông Trần Đình Thành, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao, Du lịch) cho rằng, mọi giải pháp đều có tính khả thi nhưng cần tính toán phù hợp. Đặc biệt, thống nhất tổ chức khai quật tàu cổ vào khoảng tháng 4 hoặc tháng 5/2026, vì lúc này thời tiết thuận lợi, đảm bảo công tác chuẩn bị được chu đáo, khả thi, kể cả việc tính toán giải pháp vận chuyển di vật về bảo quản trưng bày.

KHÁNH LINH - HÀ SẤU