Giữ lửa nghề giáo từ lời Bác dạy
ĐNO - Giữa những đổi thay của thời đại, lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức và trách nhiệm của người thầy vẫn ngân vang như ngọn lửa ấm trong từng lớp học: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”. Người dành cho thầy cô sự tin yêu đặc biệt, coi nghề giáo là nền tảng dựng xây tương lai nước nhà. Học và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hôm nay chính là cách giữ lửa cho nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục giữ vị trí chiến lược, là chìa khóa cho tương lai dân tộc. Người luôn khẳng định: “không có công tác gì vẻ vang bằng việc chăm nom bồi dưỡng cho các cháu là những người chủ tương lai của nước nhà”(2). Xác định giáo dục là nền tảng phát triển quốc gia, Bác đã đặt lên vai người thầy sứ mệnh đặc biệt: rèn luyện nên một thế hệ mới hội tụ trí tuệ, đạo đức và hoài bão phục vụ nhân dân.
Trong buổi nói chuyện với đội ngũ cán bộ, giảng viên và sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội ngày 21/10/1964, Người nhấn mạnh: “Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất. Dù là tên tuổi không đăng trên báo không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh”(3). Sự “vẻ vang” ấy không phải là danh xưng phù phiếm, mà là lời khẳng định vai trò tiên phong của nhà giáo trong sự nghiệp trồng người. Một người thầy giỏi không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn khơi dậy trong học trò lòng yêu nước, ý chí vươn lên, lòng nhân ái và trách nhiệm với cộng đồng.
Chất lượng giáo dục quyết định sự tiến bộ của nhân dân, và sự tiến bộ của nhân dân là nền tảng sức mạnh quốc gia. Đây là lời nhắc nhở sâu sắc tới đội ngũ nhà giáo hôm nay: mỗi bài giảng, mỗi hành động nêu gương đều góp phần định hình phẩm chất con người Việt Nam tương lai.
Hồ Chí Minh luôn coi đạo đức là “cái gốc” của người cách mạng, và đặc biệt là của người thầy. Trong nhiều bài viết, Người khẳng định: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức”(4). Nếu tài năng giúp người thầy truyền đạt kiến thức hiệu quả, thì đạo đức chính là yếu tố giúp họ trở thành một tấm gương sáng, tạo ra sức ảnh hưởng thầm lặng mà bền vững.
Với Bác, tình yêu thương học trò là phẩm chất cốt lõi hun đúc nên nhân cách người thầy. Người viết: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người. Chúng ta phải đào tạo ra những công dân tốt và cán bộ tốt cho nước nhà. Nhân dân, Đảng, Chính phủ giao các nhiệm vụ đào tạo thế hệ tương lai cho các cô, các chú. Đó là một trách nhiệm nặng nề, nhưng rất vẻ vang. Mong mọi người phải cố gắng làm trọn nhiệm vụ”(5). Sự nghiệp “trồng người” là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn, bao dung và thấu hiểu. Chính vì vậy, Người luôn yêu cầu các nhà giáo phải “tận tụy”, “bền bỉ”, “không ngại gian khổ”.
Trong bối cảnh giáo dục đương đại, đội ngũ nhà giáo phải đối mặt với vô vàn áp lực: từ đổi mới chương trình, chuyển đổi số đến gánh nặng thành tích và kinh tế. Ở nhiều vùng xa xôi, thầy cô vẫn ngày ngày vượt đèo, lội suối để mang con chữ đến với học trò. Giữa những thách thức đó, lời dạy của Bác chính là ngọn lửa tiếp thêm sức mạnh, giúp họ giữ vững đạo đức, tình yêu nghề và niềm tin vào sự nghiệp trồng người.
Người từng căn dặn: “Có tài mà không có đức là hỏng. Có đức mà chỉ i, tờ thì dạy thế nào? Đức phải có trước tài. Trước hết phải dạy trẻ yêu Tổ quốc, yêu lao động, yêu đồng bào và yêu chủ nghĩa xã hội”(6). Lời căn dặn này chính là thước đo để mỗi nhà giáo tự soi chiếu, để toàn ngành giáo dục tự chấn chỉnh, quyết liệt loại bỏ những biểu hiện tiêu cực làm tổn hại đến hình ảnh người thầy - từ lối dạy hình thức, bệnh thành tích cho đến thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm.
Để lý tưởng “trồng người” luôn cháy bỏng, không chỉ mỗi nhà giáo mà cả hệ thống giáo dục cần kiên quyết thực hiện lời dạy của Bác: “Giáo dục phải phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống của nhân dân. Học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế”(7). Yêu cầu này đòi hỏi một môi trường giáo dục trong sạch, sự nêu gương của đội ngũ nhà giáo và sự chung tay, đồng hành của bộ ba gia đình - nhà trường -xã hội.
Trong các bức thư gửi ngành giáo dục, đặc biệt là thư năm 1968, Bác đã chỉ rõ yêu cầu phải chống bệnh thành tích, loại bỏ lối dạy máy móc, hình thức. Người kêu gọi đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng thực chất của việc dạy và học, không để giáo dục biến thành một cuộc chạy đua điểm số. Đó chính là tinh thần đấu tranh không khoan nhượng với mọi rào cản kìm hãm sự phát triển toàn diện của con người.
Ngày nay, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là kim chỉ nam để mỗi nhà giáo tự hoàn thiện - từ đổi mới phương pháp, rèn luyện kỹ năng số, nâng cao chuyên môn, đến việc không ngừng trau dồi đạo đức nghề nghiệp. Khi người thầy là một tấm gương sáng, nhà trường sẽ là một môi trường giáo dục đáng tin cậy. Khi mỗi lớp học là một tế bào văn hóa, nền giáo dục quốc dân sẽ trong sạch, vững mạnh từ gốc rễ.
Lý tưởng “trồng người” của Bác vẫn đang được các thế hệ nhà giáo viết tiếp mỗi ngày. Bằng tình yêu nghề, tinh thần trách nhiệm và đạo đức trong sáng, họ chính là những người gìn giữ ngọn lửa trí tuệ cho tương lai đất nước - ngọn lửa được thắp lên từ tư tưởng của Người.
Noi theo lời Bác dạy để giữ lửa nghề không chỉ là một hành động tri ân ý nghĩa mỗi dịp 20/11, mà còn là phương châm cốt lõi để xây dựng một nền giáo dục Việt Nam nhân văn, hiện đại và trong sạch. Lời dạy của Người vừa là ánh sáng dẫn đường, vừa là thước đo chuẩn mực để mỗi nhà giáo tự soi chiếu và hoàn thiện, giúp sự nghiệp trồng người mãi là một ngọn đuốc rực cháy trong trái tim các thế hệ gieo chữ.
Các nguồn dẫn trong bài viết:
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.15, tr.507.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.9, tr.499.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.14, tr.403.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.14, tr.400.
5. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.11, tr.528.
6. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.12, tr.269.
7. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.12, tr.647.