Hơn 230 triệu USD cho kiệt tác từng suýt bị thiêu rụi
ĐNO - Bức tranh “Chân dung Elisabeth Lederer” của họa sĩ người Áo Gustav Klimt đã trở thành tác phẩm nghệ thuật hiện đại đắt nhất từng được bán đấu giá, phản ánh những tầng giá trị sâu xa mà tác phẩm này tích lũy qua hơn một thế kỷ tồn tại đầy biến động.
Giá trị nghệ thuật hiếm có
Theo CNN, trong một buổi tối ngập tiếng vỗ tay và những tiếng hít hà từ khán phòng đấu giá Sotheby’s tại New York (Mỹ), “Chân dung Elisabeth Lederer” được “gõ búa” ở mức 236,4 triệu USD (tương đương 6.300 tỷ đồng), con số đưa bức tranh trở thành tác phẩm đắt thứ hai từng xuất hiện tại đấu giá (sau kiệt tác “Salvator Mundi” của danh họa Leonardo da Vinci), đồng thời là tác phẩm nghệ thuật hiện đại đắt nhất lịch sử.
Điều đầu tiên giải thích mức giá kỷ lục này chính là độ hiếm tuyệt đối. Bức tranh là một trong chỉ hai chân dung toàn thân của họa sĩ tài ba Klimt còn nằm trong tay tư nhân. Ở thị trường nghệ thuật đỉnh cao, sự hiếm hoi có thể quan trọng không kém tên tuổi nghệ sĩ.
Về mặt nghệ thuật, tác phẩm thuộc giai đoạn cuối của ông Klimt khi chuyển sang ngôn ngữ tạo hình kết hợp với ảnh hưởng châu Á. Chiếc áo choàng khoác trên người cô gái trong bức tranh là biểu tượng cho sự pha trộn văn hóa đặc trưng của ông Klimt ở thời kỳ chín muồi. Những đường nét trang trí tinh vi trong tranh thể hiện sự tự do sáng tạo mà Klimt chỉ đạt được trong giai đoạn cuối đời, điều khiến tác phẩm trở nên đặc biệt quý giá.
Giá trị biểu tượng của nhân vật cũng góp phần quan trọng. Cô gái trong bức tranh chính là Elisabeth Lederer, con gái của những người bảo trợ thân cận nhất của ông Klimt và thuộc một trong những gia đình trí thức nổi bật của Vienna đầu thế kỷ 20. Chân dung của cô, vì vậy, không chỉ là nghệ thuật, mà còn là lát cắt văn hóa của châu Âu thời bấy giờ.
Tuy nhiên, yếu tố khiến giá trị của tác phẩm bật hẳn lên so với những bức tranh khác của họa sĩ này chính là hành trình tồn tại ngoạn mục. Trong Thế chiến II, bức tranh bị tịch thu và suýt bị hủy hoại hoàn toàn trong một vụ hỏa hoạn. Sau đó, bức tranh được trả lại cho Erich Lederer, anh trai Elisabeth, vào năm 1948. Ông Erich giữ nó cho đến năm 1983, coi tác phẩm như một phần di sản không thể chia cắt của gia đình.
Thời điểm vàng của thị trường
Từ năm 1985, bức tranh bước sang một chương mới khi được mua bởi Leonard A. Lauder, người thừa kế tập đoàn danh tiếng Estée Lauder và là một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng nhất trong giới sưu tập Mỹ.
Việc một kiệt tác từng thuộc về bộ sưu tập Lauder mang lại giá trị xuất xứ vô cùng mạnh mẽ. Trong giới sưu tập, giá trị xuất xứ tốt có thể tăng giá trị tác phẩm thêm hàng chục triệu USD và trong trường hợp này, thậm chí còn cao hơn.
Theo The Guardian, bức tranh này là “viên ngọc quý nhất” trong bộ sưu tập của Lauder, theo lời nhà sử học nghệ thuật Emily Braun, cố vấn của ông suốt 40 năm. Lauder treo bức tranh bên cạnh bàn ăn trưa, chi tiết nhỏ nhưng cho thấy mức độ gắn bó sâu sắc. Sự chăm chút qua nhiều thập kỷ từ một nhà sưu tập có uy tín khiến tác phẩm càng được đánh giá cao hơn về tính bảo tồn, điều mà nhà sưu tập hiện đại rất quan tâm.
Việc ông Lauder qua đời vào tháng 6/2025 cũng tạo ra hiệu ứng tâm lý đặc biệt trên thị trường. Những bộ sưu tập lớn được bán sau khi chủ nhân qua đời luôn thu hút sự chú ý cao nhất, bởi chúng mở ra cơ hội gần như duy nhất để sở hữu các tác phẩm đỉnh cao từng được ông trân quý.
Phiên đấu giá càng trở nên kịch tính khi 6 nhà sưu tập quyết liệt cạnh tranh suốt 20 phút, một khoảng thời gian dài bất thường cho một tác phẩm trị giá hàng trăm triệu USD. Chính cuộc đấu giá căng thẳng này đã đẩy giá trị cuối cùng lên mức 236,4 triệu USD, vượt xa mọi dự đoán trước đó.
Bức tranh này không chỉ khẳng định sức hút bền bỉ của họa sĩ Klimt mà còn minh chứng sức mạnh bền bỉ của nghệ thuật, nơi vẻ đẹp, giá trị lịch sử và ký ức hòa quyện.