Lễ hội Katê Ninh Thuận: Khám phá di sản văn hóa Chăm độc đáo
Hàng năm vào tháng 10, Ninh Thuận lại rộn ràng với lễ hội Katê, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của người Chăm. Đây là dịp khám phá những nghi lễ cổ xưa và hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc.
Lễ hội Katê: Nét văn hóa Chăm đặc sắc tại Ninh Thuận
Lễ hội Katê là sự kiện văn hóa, tín ngưỡng quan trọng bậc nhất của cộng đồng người Chăm theo đạo Bà La Môn ở Ninh Thuận. Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lễ hội không chỉ là dịp để người Chăm tưởng nhớ các vị thần linh, tổ tiên mà còn là một trải nghiệm văn hóa sâu sắc cho du khách khi đến với vùng đất này.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ hội Katê
Bắt nguồn từ tín ngưỡng Bà La Môn, lễ hội Katê đã được hình thành từ nhiều thế kỷ trước, gắn liền với truyền thống tôn vinh các vị thần và tưởng nhớ tổ tiên, các vị vua có công với dân tộc. Lễ hội còn được gọi là Tết Katê, là dịp để người Chăm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và sự bình an cho cộng đồng. Với những giá trị văn hóa đặc sắc, Lễ hội Katê đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia vào năm 2017.
Thời gian và địa điểm tổ chức
Lễ hội Katê diễn ra hàng năm vào ngày 1 tháng 7 theo lịch Chăm, thường tương ứng vào khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 Dương lịch. Các nghi lễ chính được tổ chức trang trọng tại các cụm tháp Chăm cổ kính:
- Tháp Pô Klong Garai: Tọa lạc tại phường Đô Vinh, thành phố Phan Rang - Tháp Chàm.
- Tháp Pô Rômê: Thuộc xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước.
- Đền Pô Inư Nưgar: Cũng thuộc xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước.
Những nghi thức đặc sắc trong Lễ hội Katê
Lễ hội Katê bao gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội, mỗi phần đều mang những nét độc đáo riêng, phản ánh đời sống tâm linh và văn hóa phong phú của người Chăm.
Phần Lễ: Không gian trang nghiêm và thành kính
Phần lễ diễn ra với các nghi thức truyền thống được thực hiện một cách trang nghiêm. Các nghi lễ chính bao gồm:
- Lễ rước y trang: Y trang của các vị thần được rước từ làng lên các đền tháp trong không khí trang trọng.
- Lễ mở cửa tháp: Một nghi lễ quan trọng để bắt đầu các hoạt động cúng tế chính.
- Lễ tắm tượng và mặc y phục cho thần: Thể hiện lòng thành kính và sự chăm sóc đối với các vị thần linh.
- Đại lễ cúng tế: Diễn ra trong không gian linh thiêng, với tiếng trống Ghi-năng, Ba-ra-nưng và tiếng kèn Saranai réo rắt, hòa cùng các điệu múa dân gian.
Sau các nghi lễ tại tháp, các hoạt động cúng tế tiếp tục diễn ra tại các làng, dòng họ và gia đình, là dịp để con cháu sum họp, gắn kết tình cảm.
Phần Hội: Sôi nổi và rực rỡ sắc màu
Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội mang đến một không khí vui tươi, rộn ràng. Tại các làng Chăm, nhiều hoạt động văn hóa, thể thao dân gian được tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân và du khách:
- Các trò chơi dân gian như thi đội nước, đẩy gậy.
- Các điệu múa cổ truyền uyển chuyển của các cô gái Chăm trong trang phục sặc sỡ.
- Các làn điệu dân ca, ngâm thơ Ariya độc đáo.
Lưu ý cho du khách khi tham gia lễ hội
Để có một trải nghiệm trọn vẹn và thể hiện sự tôn trọng văn hóa bản địa, du khách nên lưu ý một số điều sau:
- Trang phục: Nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo khi tham dự các nghi lễ tại đền tháp.
- Tôn trọng nghi lễ: Giữ im lặng, không nói cười lớn tiếng trong khu vực hành lễ. Hạn chế chụp ảnh trong các nghi thức quan trọng hoặc hỏi ý kiến trước khi chụp.
- Giữ gìn vệ sinh chung: Không xả rác bừa bãi để bảo vệ cảnh quan di tích.
- An toàn cá nhân: Lễ hội thường rất đông người, cần chú ý bảo quản tài sản cá nhân cẩn thận.
- Giao lưu văn hóa: Hòa mình vào không khí lễ hội một cách vui vẻ, có chừng mực và tôn trọng các phong tục địa phương.
