Chủ động phòng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
ĐNO - Trong bối cảnh ô nhiễm không khí và các yếu tố rủi ro về hô hấp gia tăng, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đang âm thầm trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi mỗi người cần chủ động nhận biết và bảo vệ lá phổi của mình.
Diễn tiến âm thầm, nguy cơ nặng nề
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh lý hô hấp tiến triển âm thầm nhưng có thể để lại hậu quả nặng nề, gây suy giảm chức năng hô hấp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tại Bệnh viện Phổi Đà Nẵng, số bệnh nhân COPD đến khám và điều trị có xu hướng tăng trong những năm gần đây, đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh hoặc giao mùa.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Dương, Trưởng khoa Nội III, Bệnh viện Phổi Đà Nẵng cho biết, từ đầu năm đến nay, hơn 200 lượt nhập viện vì đợt cấp COPD tại khoa; nhiều trường hợp tái diễn do không được quản lý lâu dài. Ở phòng khám ngoại trú, mỗi năm có khoảng 300 bệnh nhân được theo dõi định kỳ.
Song, thực tế số người mắc trong cộng đồng cao hơn nhiều do nhiều trường hợp chưa được phát hiện và người bệnh chủ quan không tái khám theo hẹn.
Theo bác sĩ Dương, COPD đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn đường thở tiến triển và không hồi phục hoàn toàn, xuất phát từ phản ứng viêm bất thường khi phổi tiếp xúc lâu dài với các chất độc hại.
Nhóm nguy cơ cao là những người hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm. Ngoài ra, những người sinh sống hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi như khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, trên các tuyến giao thông lớn; các nghề tiếp xúc hóa chất (sơn PU, làm tóc, làm nail); hoặc người có cơ địa phổi yếu do sinh non, từng bị viêm phổi nặng, nhiễm trùng hô hấp kéo dài cũng dễ mắc bệnh.
Triệu chứng giai đoạn đầu thường mờ nhạt như ho kéo dài, khạc đờm thường xuyên, nặng ngực hoặc mệt khi gắng sức, dễ bị nhầm với viêm phế quản, cảm lạnh hoặc do tuổi tác. “Nhiều người chỉ đi khám khi khó thở ảnh hưởng sinh hoạt, lúc đó bệnh đã vào giai đoạn nặng”, bác sĩ Dương cho biết.
Ông P.N.H. (61 tuổi, ngụ phường Hòa Khánh) là ví dụ điển hình. Sau nhiều năm hút thuốc lá, ông thường xuyên bị ho và có đờm, nhưng cho rằng đó là biểu hiện bình thường của người hút thuốc nên không đi khám. Chỉ đến khi xuất hiện khó thở nhiều, đặc biệt trong những ngày trời lạnh, ông mới đến bệnh viện và được chẩn đoán mắc COPD.
Chủ động kiểm tra sức khỏe
Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Dương, đo chức năng hô hấp là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán COPD, giúp phát hiện bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ rệt.
Bác sĩ khuyến cáo người dân nên chủ động đi kiểm tra sức khỏe khi có triệu chứng ho kéo dài, khạc đờm, nặng ngực hoặc khó thở. Nhóm nguy cơ cao như người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc làm việc trong môi trường ô nhiễm cần tầm soát thường xuyên hơn.
.jpg)
Đối với người bệnh COPD, việc theo dõi sức khỏe định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Bác sĩ Dương cho biết, COPD không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát bằng điều trị duy trì và thay đổi lối sống.
Trong đó, nói không với thuốc lá, cả chủ động và thụ động, là giải pháp quan trọng nhất giúp làm chậm tiến triển bệnh. Ngoài ra, người bệnh COPD nên tiêm phòng cúm, phế cầu, ho gà...; hạn chế tiếp xúc khói bụi; điều trị dứt điểm nhiễm trùng hô hấp là những yếu tố giúp giảm các đợt cấp.
Tuy nhiên, việc tuân thủ điều trị lâu dài vẫn là thách thức lớn, bởi nhiều bệnh nhân tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng giảm, dẫn đến bệnh nhanh chóng tái phát và nặng hơn.
“Mỗi đợt cấp COPD làm suy giảm chức năng phổi, tăng nguy cơ các biến cố tim mạch, tử vong. Đồng thời, tăng gánh nặng chi phí điều trị. Vì vậy, bệnh nhân cần được theo dõi liên tục và tái khám đúng hẹn”, bác sĩ Dương lưu ý.
COPD - nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba toàn cầu
COPD hiện là một trong những bệnh lý hô hấp đáng lo ngại, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong toàn cầu, chỉ sau nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Theo ước tính, cứ 10 giây lại có một người trên thế giới tử vong vì căn bệnh này. Tổ chức Sáng kiến toàn cầu về COPD dự báo đến năm 2030, số ca tử vong hằng năm có thể vượt 4,5 triệu trường hợp.
Tại Việt Nam, khoảng 4,2% dân số mắc COPD, tương đương hơn 10 triệu người, song có tới 50-70% bệnh nhân chưa từng được chẩn đoán hoặc chỉ phát hiện khi chức năng phổi đã suy giảm đáng kể.
Tỷ lệ mắc COPD ở người trên 40 tuổi lên tới 7,1% ở nam giới, 1,9% ở nữ giới. Sự gia tăng tỷ lệ hút thuốc lá, ô nhiễm môi trường và quá trình già hóa dân số tiếp tục khiến căn bệnh này trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế.
Phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp
Hiện, thời tiết đang trong giai đoạn chuyển mùa, sự thay đổi thất thường của nhiệt độ và độ ẩm là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển. Để chủ động phòng, chống dịch bệnh này, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp ngăn ngừa.
