Siết chặt kỷ cương, bảo vệ quyền lợi người đóng bảo hiểm xã hội

Một nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm là quy định các trường hợp không bị coi là trốn đóng BHXH, BHTN.

Theo nghị định, nếu doanh nghiệp gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp hoặc sự kiện bất khả kháng được cơ quan có thẩm quyền công bố, họ sẽ không bị xử lý trốn đóng. Các tình huống như bão lũ, hạn hán kéo dài, động đất, hỏa hoạn lớn, dịch bệnh nguy hiểm hoặc biến cố làm gián đoạn đột ngột hoạt động sản xuất kinh doanh đều được xem xét.

Quy định này thể hiện tính nhân văn, linh hoạt của pháp luật, vừa chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp, vừa đảm bảo minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ BHXH.

Ông Văn Phú Quân, Phó Giám đốc BHXH Đà Nẵng cho rằng quy định này là cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế chịu nhiều biến động do thiên tai, dịch bệnh hay biến động thị trường. Việc phân định rõ đâu là chậm đóng do yếu tố khách quan, đâu là trốn đóng có chủ ý giúp cơ quan BHXH có căn cứ chính xác khi xử lý và cũng tránh gây áp lực không cần thiết lên doanh nghiệp đang thực sự gặp khó khăn.

Nghị định cũng chuẩn hóa phương pháp xác định số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng để đảm bảo thống nhất và minh bạch.

Số tiền chậm đóng được tính trên nghĩa vụ phải nộp sau thời hạn quy định. Nếu người lao động chưa được đăng ký tham gia sau 60 ngày kể từ hạn phải tham gia, khoản này được tính là chậm đóng và phải chịu lãi.

Các trường hợp không đăng ký tham gia, khai báo lương thấp hơn thực tế hoặc chậm đóng quá 60 ngày dù đã bị nhắc nhở được xác định là trốn đóng.

Để ngăn ngừa vi phạm, nghị định quy định mức phạt 0,03%/ngày trên số tiền chậm hoặc trốn đóng (tương đương 10,95%/năm). BHXH có trách nhiệm tính toán, thông báo và thu khoản này, đồng thời có quyền đề xuất cưỡng chế hoặc chuyển hồ sơ xử lý hành chính, hình sự đối với vi phạm nghiêm trọng. Thực tế, nhiều doanh nghiệp nợ BHXH hàng tỷ đồng khiến người lao động bị thiệt thòi khi không được xác nhận quá trình đóng. Vì vậy, mức phạt mới được đánh giá là cần thiết và đủ răn đe.

Tính đến hết tháng 10/2025, Đà Nẵng có 523.208 người tham gia BHXH (37% lực lượng lao động). Trong đó 482.151 người tham gia BHXH bắt buộc (đạt 94,9% kế hoạch) và 41.057 người tham gia BHXH tự nguyện. Tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 93,93%, thuộc nhóm cao nhất cả nước.

Tuy nhiên, trốn đóng, chậm đóng kéo dài vẫn xảy ra, nhất là ở doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Nghị định số 274/2025/NĐ-CP được kỳ vọng chuẩn hóa quy trình xử lý, rút ngắn thời gian truy thu và tăng tính tự giác tuân thủ của người sử dụng lao động.

Nghị định không chỉ siết chặt kỷ luật thu, nộp BHXH mà còn củng cố niềm tin người lao động vào hệ thống an sinh xã hội. Khi quyền lợi được bảo vệ và hành vi vi phạm bị xử lý nghiêm minh, BHXH thực sự trở thành tấm lưới an sinh hiệu quả.

Đây cũng là cơ sở để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp rà soát quy trình đóng BHXH, BHTN theo hướng minh bạch, bền vững, đặt người lao động vào vị trí trung tâm. Theo các chuyên gia, mục tiêu cuối cùng của nghị định không phải xử phạt mà là đảm bảo mọi người lao động đều được hưởng đầy đủ quyền lợi.

Khi doanh nghiệp chấp hành tốt, quỹ BHXH vững mạnh hơn và hệ thống an sinh xã hội bền vững hơn. Khi luật rõ, chế tài nghiêm và hỗ trợ thực chất, tình trạng chậm, trốn đóng BHXH sẽ dần chấm dứt, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững.

DIỆP NHƯ