Bảo tồn nguồn gen bản địa trong xây dựng đô thị sinh thái
Thành phố Đà Nẵng đang đẩy mạnh bảo tồn, phát triển nguồn gen bản địa, tạo nét sinh thái độc đáo, đặc trưng, góp phần xây dựng thành phố môi trường, hướng đến đô thị sinh thái.
Đảm bảo nguồn cây giống
Theo ghi nhận tại Trạm Lâm sinh và phát triển giống cây lâm nghiệp thuộc Ban quản lý rừng đặc dụng Bà Nà - Núi Chúa, hiện có hàng chục nghìn cây giống đang được gieo ươm, chuẩn bị xuất vườn, chuyển giao cho các đơn vị, địa phương để phục vụ Tết trồng cây đầu xuân Bính Ngọ 2026 và mùa trồng rừng sắp đến.
Tại đây, có nhiều cây bản địa có giá trị đặc trưng được nhân giống thành công như thàn mát, lôi khoai... và các loài cây được đánh giá cao về kinh tế, sinh thái như xoan đào, chò đen, sao đen, lim xẹt, giáng hương… Những cây giống này được ươm tạo từ thu, hái hạt, nhân giống từ cây mẹ ở các cánh rừng, giúp bảo tồn, gìn giữ và phát triển nguồn gen của các loài cây bản địa, đặc trưng của thành phố.
Bên cạnh đó, trong giai đoạn từ năm 2021 - 2024, thực hiện đề tài nghiên cứu quần thể loài thực vật bản địa đặc trưng của bán đảo Sơn Trà và khả năng di thực trồng tại công viên, đường phố, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã nghiên cứu và công bố danh mục 27 loài thực vật bản địa đặc trưng đáp ứng tiêu chí trồng cây xanh đô thị. Từ danh mục này, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng nghiên cứu trồng thực nghiệm một số loài thực vật bản địa đặc trưng có triển vọng cao như: thành ngạnh, thàn mát... Đây cũng là cơ sở để các đơn vị, địa phương trồng nhiều loài cây bản địa này nhân rộng tại các công viên, trường học, khu chung cư, đường phố... nhằm tạo không gian xanh.
Trung tâm cũng thực hiện đề tài nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen cây hoa đào chuông tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa và đã xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy mô, giâm hom, trồng cây hoa đào chuông; trồng thử nghiệm hoa đào chuông tại 2 khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa và Sơn Trà.
TS. Nguyễn Quyết, Trưởng phòng Khoa học ứng dụng, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng nhìn nhận, giá trị nổi bật của nguồn gen bản địa là có giá trị cảnh quan với màu sắc, hình thái độc đáo, tạo điểm nhấn cho cảnh quan đô thị; có tính thích nghi sinh thái cao, ít chăm sóc và phù hợp với khí hậu địa phương; có giá trị văn hóa, lịch sử...
Nguồn gen bản địa có vai trò quan trọng trong phát triển đô thị sinh thái, đó là bảo vệ bản sắc tự nhiên của địa phương, tăng khả năng chống chịu với khí hậu và sâu bệnh, góp phần xây dựng cảnh quan đặc thù của thành phố. Để góp phần tạo nền tảng đô thị sinh thái đặc thù, cần có hệ thống cây xanh đặc trưng của Đà Nẵng với khả năng thích nghi tốt thổ nhưỡng, khí hậu và ít sâu bệnh, giảm chi phí.
Yếu tố xây dựng đô thị sinh thái đặc thù
Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã nghiên cứu và hiện đang lưu giữ nguồn gen của khoảng 20 loài thực vật và 30 chủng vi sinh vật, trong đó hơn 23 chủng có nguồn gốc bản địa. Đồng thời nghiên cứu và triển khai di thực nhiều loài cây bản địa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà làm cây xanh đô thị; nhân giống, bảo tồn các loài quý hiếm như hoa đào chuông.
Bên cạnh đó, nhân giống và trồng thử nghiệm một số loài rau rừng làm rau đặc sản; nhân giống chuối thanh tiêu bản địa phục vụ nông nghiệp xanh và du lịch sinh thái; phân lập và xây dựng quy trình trồng nấm lim xanh bản địa; nhân giống và trồng một số cây thuốc bản địa theo mô hình GAP-WHO...
“Nguồn gen bản địa là tài sản chiến lược, quyết định việc xây dựng đô thị sinh thái đặc thù Đà Nẵng nên cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học trong bảo tồn và phát huy nguồn gen bản địa. Đồng thời tăng cường đầu tư cho toàn bộ chuỗi giá trị về bảo tồn, nghiên cứu, phát triển và phát huy nguồn gen bản địa”, TS. Nguyễn Quyết cho hay.
Đà Nẵng kiên định mục tiêu trở thành thành phố môi trường, đô thị sinh thái, thông minh, đáng sống... TS. Phạm Châu Huỳnh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng cho rằng, để tăng không gian xanh và cảnh quan đô thị, Đà Nẵng cần hàng triệu cây xanh, gồm cây bóng mát, cây cảnh quan, nhưng phải là cây phù hợp với khí hậu, dễ chăm sóc, mang bản sắc địa phương.
Thời gian tới, việc nghiên cứu, bảo tồn và nhân giống cây bản địa không chỉ phục vụ mục đích trồng cây xanh nơi công cộng, mà còn có tiềm năng phát triển ngành kinh doanh cây giống, dược liệu... và góp phần xây dựng thành phố môi trường, hướng đến đô thị sinh thái.