Từ tiết học Đạo đức đến những giá trị được lồng ghép
ĐNO - Trong tiến trình đổi mới giáo dục phổ thông, môn Đạo đức ở bậc Tiểu học đang được nhìn nhận lại với vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách học sinh. Việc lồng ghép các nội dung giáo dục như quốc phòng an ninh, giá trị sống, kỹ năng công dân vào tiết học không chỉ làm phong phú cho bài giảng mà còn góp phần nuôi dưỡng những phẩm chất cần thiết cho công dân tương lai.
Một tiết học Đạo đức được tổ chức theo hướng tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục tại Trường Tiểu học Lê Lai (phường Hải Châu) đã gợi mở nhiều suy ngẫm về cách giáo dục hôm nay đang tìm đường đi sâu hơn vào đời sống học sinh.
Không phải bằng những lời giảng nặng nề, không bằng mệnh lệnh hay khuôn mẫu, mà bằng cảm xúc, trải nghiệm và sự đồng hành của người thầy.
Tiết dạy chuyên đề do cô Nguyễn Thị Hằng, một giáo viên trẻ của Trường Tiểu học Lê Lai, trực tiếp đứng lớp. Sự trẻ trung thể hiện không chỉ ở tuổi nghề mà còn ở cách tiếp cận bài học: linh hoạt, mềm mại và tôn trọng cảm xúc của học sinh.
Trong tiết học, giáo dục quốc phòng an ninh không xuất hiện như một nội dung riêng lẻ hay khái niệm khô cứng, mà được lồng ghép tự nhiên trong môn Đạo đức thông qua hình ảnh quê hương, bầu trời Tổ quốc, những điều rất gần với thế giới cảm nhận của trẻ nhỏ.
Học sinh được quan sát cảnh đẹp nơi mình đang sống, được gọi tên quê hương bằng chính giọng nói hồn nhiên của mình, được chia sẻ suy nghĩ về những việc làm thể hiện tình yêu quê hương.
Khi các em nói về việc giữ gìn môi trường, yêu quý lá cờ Tổ quốc, trân trọng những giá trị chung, bài học đạo đức không còn là điều phải ghi nhớ mà trở thành điều các em tự nguyện đón nhận.
Chia sẻ từ thực tiễn giảng dạy, cô Nguyễn Thị Hằng cho rằng, dạy học sinh yêu quê hương không phải là dạy những điều lớn lao hay trừu tượng. Quê hương trong cảm nhận của trẻ Tiểu học chính là ngôi nhà, con đường, mái trường, là tên gọi vùng đất các em đang sống hôm nay.
Dù tên gọi hành chính có thay đổi, dù diện mạo đô thị ngày càng phát triển, thì vùng trời quê hương nào đâu cũng là Tổ quốc, là nơi cần được yêu thương, gìn giữ và bảo vệ. Khi học sinh hiểu điều ấy, các em sẽ hình thành nền tảng ban đầu của lòng yêu nước một cách tự nhiên và bền vững.
Giá trị của việc tích hợp, lồng ghép giáo dục nằm ở chỗ đó. Không “chất thêm” kiến thức, không làm bài học trở nên nặng nề, mà giúp nội dung giáo dục thấm sâu vào tâm hồn học sinh.
Giáo dục quốc phòng an ninh, khi được đặt đúng vị trí trong môn Đạo đức, trở thành sự nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm công dân ngay từ những hành vi nhỏ nhất trong đời sống hằng ngày.
Sau tiết dạy chuyên đề, phần chia sẻ chuyên môn đã tiếp tục mở rộng những suy ngẫm về cách tổ chức dạy học Đạo đức theo hướng tích hợp. Cô Trần Tuyết Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Văn Hiến, người trực tiếp trao đổi các giải pháp thực hiện lồng ghép nội dung giáo dục, cho rằng tích hợp không phải là đưa thật nhiều nội dung vào một tiết học, mà là lựa chọn đúng điểm chạm với học sinh.
Theo cô, giáo viên cần xuất phát từ mục tiêu bài học, đặc điểm tâm lý lứa tuổi và điều kiện thực tiễn để lồng ghép các nội dung như quốc phòng an ninh, kỹ năng công dân số, giáo dục giá trị sống một cách hợp lý, vừa sức và có chiều sâu.
Những chia sẻ ấy cho thấy, để một tiết học Đạo đức đạt hiệu quả, người thầy không chỉ cần nắm vững chương trình mà còn phải có sự tinh tế trong cách tổ chức hoạt động, biết tạo không gian để học sinh được bày tỏ, được lắng nghe và được tôn trọng. Khi đó, mỗi bài học đạo đức sẽ trở thành bài học làm người, chứ không dừng lại ở những lời khuyên chung chung.
Từ góc độ quản lý chuyên môn, ông Võ Văn Khánh, Trưởng phòng Giáo dục Tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng cho rằng việc dạy học môn Đạo đức theo hướng tích hợp, lồng ghép giáo dục là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.
Theo ông, môn Đạo đức giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách học sinh, do đó cần được tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo, gắn với đời sống thực tiễn của các em.
Ông Võ Văn Khánh nhấn mạnh, giáo dục quốc phòng an ninh, giáo dục công dân số hay các giá trị sống khi được lồng ghép phù hợp sẽ giúp học sinh sớm hình thành ý thức công dân, biết yêu quê hương, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Điều quan trọng là giáo viên cần hiểu đúng tinh thần tích hợp, tránh máy móc, áp đặt, để mỗi tiết học Đạo đức thực sự chạm đến cảm xúc và nhận thức của học sinh.
Từ một tiết học cụ thể, có thể thấy rõ hơn triết lý giáo dục đang được nuôi dưỡng trong nhà trường Tiểu học hôm nay: giáo dục không chỉ nhằm trang bị kiến thức, mà trước hết là bồi dưỡng con người.
Có thể, hiệu quả của một tiết học Đạo đức không thể đo đếm ngay bằng con số hay thành tích. Nhưng những hạt mầm được gieo từ sự tận tâm của người thầy, từ cách dạy học giàu cảm xúc và nhân văn, sẽ âm thầm lớn lên trong mỗi học sinh.